Dzień Mamy tuż, tuż! 👩‍👧 Kup 2 wybrane produkty i odbierz trzeci w prezencie.

Badanie kortyzolu – normy, cena, gdzie wykonać badanie, objawy i wskazania

Na czym polega badanie kortyzolu, dlaczego jest ważne i jakie objawy powinny Cię do niego skłonić.

Nina Wawryszuk - TekstTekstNina Wawryszuk
Nina Wawryszuk - Tekst
TekstNina Wawryszuk
Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Witold Tomaszewski - RecenzjaRecenzjaWitold Tomaszewski
Zweryfikowane przez eksperta
Witold Tomaszewski - Recenzja
RecenzjaWitold Tomaszewski
Doktor nauk medycznych

Doktor nauk medycznych, ekspert prawa żywnościowego i farmaceutycznego oraz doświadczony pracownik sektora medycznego.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Grzegorz Koper - Fact-checkingFact-checkingGrzegorz Koper
Grzegorz Koper - Fact-checking
Fact-checking
Grzegorz Koper
Fact-checker

Grzegorz Koper zajmuje się weryfikacją cytowanych źródeł i sprawdza, czy publikowane treści są zgodne z prawdą.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Badanie kortyzolu – normy, cena, gdzie wykonać badanie, objawy i wskazania
29 kwietnia, 2024
13 min
Dlaczego możesz nam zaufać

Dlaczego możesz nam zaufać

Artykuły na Natu.Care są pisane na podstawie badań naukowych, danych ze stron rządowych oraz innych rzetelnych źródeł. Teksty powstają przy współpracy z lekarzami, dietetykami i innymi specjalistami do spraw zdrowia i urody. Artykuły są opiniowane przed publikacją oraz podczas znaczących aktualizacji.


Dowiedz się więcej w naszym procesie redakcyjnym

Informacja o reklamach

Informacja o reklamach

Treści na Natu.Care mogą zawierać linki do produktów, ze sprzedaży których możemy dostać prowizję. Tworząc treści, trzymamy się wysokich standardów redakcyjnych i dbamy o obiektywne podejście do omawianych produktów. Obecność linków afiliacyjnych nie jest dyktowana przez naszych partnerów, a sami dobieramy produkty, które recenzujemy w pełni niezależnie.


Dowiedz się więcej w naszym regulaminie

Media o nas:

Kortyzol to wbudowany przez naturę „system alarmowy”. To jeden z tzw. hormonów stresu w organizmie. Jego prawidłowy poziom jest ważny dla pracy wielu naszych narządów i układów. Kortyzol wpływa na stężenie glukozy we krwi, reguluje metabolizm oraz oddziałuje na układ odpornościowy. Dlatego warto go regularnie badać i dbać o jego prawidłowe stężenie.

Badanie kortyzolu jest pomocne w diagnozowaniu przyczyn dolegliwości Bezsenność, kłopoty z koncentracją, wahania wagi, niestabilny nastrój, przewlekłe zmęczenie – to objawy, których przyczynę może wyjaśnić nieprawidłowe stężenie kortyzolu.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Co to jest kortyzol i dlaczego warto badać jego poziom
  • Kiedy należy zbadać stężenie kortyzolu
  • Jak wygląda badanie
  • Gdzie wykonać badanie, jakie są koszty i refundacja
  • Jak objawia się nieprawidłowe stężenie kortyzolu w organizmie

Zobacz też:

Jeżeli zauważasz u siebie objawy opisane w tym artykule, skonsultuj się z lekarzem pierwszego kontaktu i umów się na badania.

Potrzebujesz pomocy?
Umów wizytę

Badania poziomu kortyzolu: na czym polegają i dlaczego są ważne

Kortyzol (hydrokortyzon) to naturalny hormon glikokortykosteroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy . Jego stężenie wzrasta w stresowych sytuacjach (fizycznych lub psychicznych) , dlatego nazywany jest hormonem stresu

Podwyższone stężenie kortyzolu ma pomóc przygotować się organizmowi do działania – ewolucyjna funkcja tego hormonu jest prosta. Kortyzol pomagał nam przetrwać w obliczu nagłego niebezpieczeństwa – ataków dzikich zwierząt lub wrogich plemion.

Podczas stresującej sytuacji, gdy aktywuje się reakcja walki lub ucieczki (ang. fight or flight), wzrasta stężenie m.in. adrenaliny, noradrenaliny i kortyzolu. Po początkowym „szoku” związanym ze stresującym wydarzeniem organizm zaczyna się regulować poprzez obniżenie stężenia kortyzolu i normalizację reakcji fizjologicznych.

Co się dzieje z Twoim ciałem podczas reakcji walki lub ucieczki?

Podczas stresu, gdy organizm jest „zalewany” hormonami, dochodzi do: wzrostu tętna i ciśnienia krwi, przyspieszonego oddechu, rozszerzenia źrenic, wyostrzenia narządu słuchu, wzmożonego pocenia, zmniejszenia odczuwania bólu.

Funkcje kortyzolu

Kortyzol nie tylko pobudza do działania w sytuacji stresowej, spełnia także inne ważne funkcje w organizmie. Kortyzol odpowiada za :

  • regulację gospodarki wodno-elektrolitowej, 
  • regulację gospodarki białkowej, tłuszczowej i węglowodanowej,
  • regulację stężenia glukozy we krwi,
  • redukcję stanów zapalnych,
  • regulację metabolizmu,
  • regulację układu odpornościowego,
  • procesy pamięciowe.

Badanie kortyzolu pozwala określić, czy mamy jego prawidłowe stężenie w organizmie – nieprawidłowe stężenie tego hormonu może sygnalizować różne choroby.

Długotrwale podwyższone stężenie kortyzolu niekorzystnie wpływa na organizm . Z czasem może prowadzić do problemów takich jak: zaburzenia snu, wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca, choroby serca, wahania nastroju, obniżenie nastroju prowadzące do depresji i przyrost masy ciała.
dr n. hab. Witold Tomaszewski

Witold Tomaszewskidoktor nauk medycznych

„Dlatego tak ważne jest kontrolowanie „hormonu stresu”, szczególnie jeśli towarzyszą nam objawy nieznanego pochodzenia, a podstawowe badania krwi nie wykazują żadnych nieprawidłowości”, dodaje lekarz.

Stężenie kortyzolu zmienia się wraz z rytmem dobowym. Najwyższe stężenie występuje rano, a najniższe o północy. To naturalne zjawisko. Problemem jest chroniczne odejście od normy, które wymaga znalezienie przyczyny.

Wskazania do badania kortyzolu

Po co bada się poziom kortyzolu? Jak wyjaśnia dr. n. med. Witold Tomaszewski, wskazania do badania stężenia kortyzolu to:

  • podejrzenie chorób związanych z nieprawidłową gospodarką hormonalną np. zespół Cushinga, zespół Addisona, choroby tarczycy,
  • podejrzenie nowotworów nadnerczy, jajnika, jądra,
  • depresja,
  • bezsenność, inne zaburzenia snu,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • przewlekły stres,
  • nadciśnienie,
  • kontrola tego hormonu przy długotrwałym przyjmowaniu niektórych leków (np. kortykosteroidów przyjmowanych wewnętrznie, jak i zewnętrznie).

Do badania powinny nas skłonić także niepokojące objawy, o których przeczytasz poniżej.

Objawy podwyższonego stężenia kortyzolu

Podejrzewasz u siebie nieprawidłowe stężenie kortyzolu? Zwróć uwagę, czy odczuwasz poniższe symptomy.

Objawy hiperkortyzolemii (nadmiernego wydzielania kortyzolu) :

  • przyrost masy ciała, głównie w okolicy tułowia i górnej części pleców,
  • zaokrąglenie twarzy,
  • trądzik,
  • łatwe powstawanie siniaków,
  • zarumieniona twarz,
  • spowolnione gojenie,
  • osłabienie mięśni,
  • silne zmęczenie,
  • drażliwość,
  • trudności z koncentracją,
  • wysokie ciśnienie krwi,
  • problemy z płodnością,
  • obniżone libido,
  • zaburzenia erekcji,
  • zaburzenia miesiączkowania.
Potrzebujesz pomocy?
Umów wizytę

Objawy niskiego stężenia kortyzolu

Czego możesz doświadczyć, gdy stężenie kortyzolu jest za niskie?

Objawy hipokortyzolemii (niskiego stężenia kortyzolu) :

  • przewlekłe zmęczenie,
  • zmniejszony apetyt,
  • niezamierzona utrata wagi,
  • niskie ciśnienie krwi,
  • obniżony nastrój,
  • chęć spożywania słonych pokarmów,
  • ciemnienie skóry (szczególnie na łokciach i dłoniach),
  • zaburzenia ze strony układu pokarmowego (biegunki, wymioty),
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • zaburzenia libido.

Przeczytaj, dlaczego ważne są regularne badania krwi w artykule: Badania krwi: jak się przygotować, kiedy i gdzie wykonać, jak interpretować wyniki?

Jak wygląda badanie kortyzolu?

Badanie kortyzolu nie jest tak popularne, jak morfologia czy lipidogram, ale bardzo proste do wykonania. W jaki sposób możesz sprawdzić stężenie kortyzolu?

Badanie krwi

Najczęściej wykonywanym badaniem na stężenie kortyzolu jest pobranie próbki krwi z żyły łokciowej. Osoba pobierająca materiał dezynfekuje skórę w okolicy wkłucia i pobiera materiał do badania. Następnie przez około pięć minut należy uciskać jałowym gazikiem miejsce wkłucia, by zapobiec siniakom i przyspieszyć zasklepienie się rany.

Badanie jest zazwyczaj bezbolesne, jednak u niektórych może powodować dyskomfort. Jeśli obawiasz się wkłucia, powiedz o tym osobie pobierającej krew. Pomocne jest niepatrzenie na moment wkłucia i pobierania krwi albo rozmowa, która chwilowo odwróci uwagę.

Dobowa zbiórka moczu

Kortyzol można również zbadać poprzez dobową zbiórkę moczu. Oznaczanie wolnego kortyzolu w ten sposób odzwierciedla jego stężenie we krwi w danym przedziale czasu.

Badany oddaje pierwszy poranny mocz do toalety, notując godzinę i datę. Kolejne porcje moczu zbiera do pojemnika, do godziny 7:00 następnego dnia, znów notując godzinę i datę zakończenia zbiórki. 

Po zakończeniu zbiórki należy zmierzyć objętość zebranego moczu, wymieszać i odlać około 50 ml do jałowego pojemniczka. Na pojemniczku należy zanotować objętość zebranego moczu i czas trwania zbiórki.

W przypadku podejrzenia zespołu Cushinga lekarz może zlecić wykonanie badania zarówno krwi, jak i zbiórki dobowej moczu. Wynik badania krwi może zostać zafałszowany przez wpływ stresu na pacjenta, w porównaniu do oceny wydalania kortyzolu z moczem.
dr n. hab. Witold Tomaszewski

Witold Tomaszewskidoktor nauk medycznych

„To badanie ma jedynie zastosowanie w diagnostyce hiperkortyzolemii (nadmiaru kortyzolu), gdyż kortyzol jest filtrowany przez nerki jedynie w postaci wolnej, niezwiązanej z białkami”, tłumaczy dr Tomaszewski.

Badanie śliny

Badanie polega na pobraniu o określonych godzinach 5–7 próbek śliny w ciągu całego dnia. Wydzielanie kortyzolu charakteryzuje się rytmem dobowym o szczycie wydzielania w godzinach porannych i dołku około północy. 

Pięć oznaczeń w ciągu doby pozwala na dokładną ocenę zmian stężenia kortyzolu w trakcie dnia. Pacjent pobiera próbki samodzielnie i dostarcza je do laboratorium. Na około 30 minut przed pobraniem śliny do badania pacjent powinien powstrzymać się od jedzenia, picia i mycia zębów.

Test hamowania dekametazonem

Jeśli wyniki innych badań są niejednoznaczne, lekarz może zlecić wykonanie testów czynnościowych, czyli oznaczenia stężenia kortyzolu po podaniu deksametazonu (syntetycznego glikokortykosteroidu) – tłumaczy dr n. med. Witold Tomaszewski.

Badanie to ma kilka wariantów, a o sposobie wykonania decyduje lekarz. To rzadko wykonywane badanie, w porównaniu do pobrania krwi czy moczu.

Deksametazon powinien zahamować wydzielanie kortyzolu, czyli obniżenie jego stężenia we krwi w stosunku do wartości prawidłowych. W przypadku nadczynności kory nadnerczy (nadmiaru wydzielania kortyzolu) standardowa dawka deksametazonu nie spowoduje zahamowania wydzielania tego hormonu.

Test z pojedynczą dawką deksametazonu (test nocnego hamowania deksametazonem)

Badanie polega na doustnym przyjęciu najczęściej 1 mg deksametazonu przed snem, w godz. 23:00–24:00 i pomiarze stężenia kortyzolu w surowicy następnego dnia na czczo między 8:00 a 9:00. Deksametazon powinien zahamować wydzielanie kortyzolu.

Test Liddla. Test hamowania deksametazonem, standardowy sześciodniowy, z małą i dużą dawką deksametazonu

Badanie trwa sześć dni i jest podzielone na etapy:

  • dzień 1 i 2 – 24-godzinna zbiórka moczu na wydalanie wolnego kortyzolu w moczu,
  • dzień 3 i 4 – poranne (6:00 rano) podanie 20 μg/kg masy ciała deksametazonu w 4 dawkach podzielonych, co 6 godzin,
  • dzień 5 i 6 – poranne (6:00 rano) podanie 80 μg/kg masy ciała deksametazonu w 4 dawkach podzielonych, co 6 godzin.

W dniu 5 i 6 ocenia się także stężenie kortyzolu i ACTH (adrenokortykotropina – hormon) w surowicy o godz. 8:00 i 20:00.

Test hamowania deksametazonem połączony z testem z CRH

Badanie polega na wykonaniu standardowego dwudniowego testu z deksametazonem w małej dawce. Trzeciego dnia podaje się dożylnie syntetyczny CRH (kortykokoliberynę) w dawce 1 µg/kg masy ciała dwie godziny po ostatniej dawce deksametazonu.

Potrzebujesz pomocy?
Umów wizytę

Gdzie wykonać badanie kortyzolu?

Oznaczenie stężenia kortyzolu w surowicy to proste badanie, które nie wymaga specjalistycznego sprzętu medycznego czy przygotowania. Poniżej przeczytasz, jakie masz możliwości kontroli tego hormonu.

Badania prywatne

Badanie stężenia kortyzolu możesz wykonywać w placówkach medycznych oraz w domu. To wygodne rozwiązanie – nie musisz stać w kolejce, narażać się na infekcje, a samo pobranie próbki może być wykonane w komfortowych dla Ciebie warunkach.

Ile kosztuje badanie kortyzolu? To zależy od sposobu pobrania i indywidualnego cennika laboratorium. Ceny zaczynają się od ok. 35 zł.

Takie badania można wykonać dzięki doświadczonym specjalistom z portalu uPacjenta, którzy oferują ponad 690 różnych badań i pakietów.

uPacjenta

Badania krwi możesz wygodnie zamówić i opłacić przez internet. Pracownik medyczny przyjeżdża do Twojego domu i tam pobiera materiał do badania. Próbka transportowana jest do laboratorium w bezpiecznych warunkach. Wyniki przejrzysz online a następnie skonsultujeszz lekarzem.

Portal uPacjenta umożliwia zbadanie stężenia kortyzolu u dzieci i dorosłych. Poniżej przeczytasz jakie są możliwości badania i ceny.

Cena badania

  • Pobranie krwi: od 127 zł
  • Dobowa zbiórka moczu: od 113 zł

Jutro Medical

Jutro Medical to sieć przychodni, która oferuje wysokiej jakości konsultacje z lekarzami i innymi specjalistami. Wizyty można odbywać stacjonarnie lub online. Dzięki nowoczesnej, przejrzystej aplikacji mobilnej masz zapewniony dostęp do wyników badań i możliwość stałego kontaktu z lekarzem.

Co wyróżnia przychodnie Jutro Medical?

  • Brak kolejek – dzięki dobrej organizacji wizyt, obsługa pacjenta w placówce jest sprawna. Wizyty i badania możesz wykonać tego samego dnia.
  • Lekarze Jutro Medical stosują indywidualne podejście do pacjenta, zwracając uwagę nie tylko na diagnozę i leczenie, ale i na profilaktykę.
Potrzebujesz pomocy?
Umów wizytę

Czy badanie kortyzolu jest na NFZ? Refundacja

Tak, badanie stężenia kortyzolu można wykonać bezpłatnie na podstawie skierowania od lekarza specjalisty, np. emdokrynologa.

Wskazówka

Umawiając się na badanie krwi, zapytaj o pakiety, które oferują sprawdzenie kilku parametrów w lepszej cenie (np. pakiet badań hormonalnych). Zaoszczędzisz i zbadasz się kompleksowo.

Badanie kortyzolu – jak się przygotować?

Aby uzyskać miarodajny i dokładny wynik, przed badaniem należy się przygotować. Dr n. med. Witold Tomaszewski wskazuje, o czym należy pamiętać.

  • Kortyzol wykazuje zmienność dobową, więc badanie należy wykonywać rano, pomiędzy godziną 7:00 a 10:00.
  • Zaleca się, aby pacjent był na czczo i ostatni posiłek spożywał ok. 8 godzin przed badaniem.
  • Dzień przed badaniem i w dniu badania należy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego.
  • Przed pobraniem należy w miarę możliwości wyeliminować lub zminimalizować stres.

Poziom kortyzolu – kiedy wynik?

Ile czasu czeka się na wynik badania stężenia kortyzolu w zależności od sposobu pobrania materiału?

  • Badanie krwi: 1–2 dni robocze.
  • Dobowa zbiórka moczu: 1–5 dni roboczych.
  • Badanie śliny: 1–5 dni roboczych.

Czas oczekiwania zależy od laboratorium.

Domowy test na kortyzol

Uważaj – nie ma domowych testów na oznaczenie stężenia kortyzolu w surowicy. Badanie możemy wykonać tylko w placówce medycznej, gdzie mamy gwarancję prawidłowego przeprowadzenia procedury pobrania krwi. Nie kupuj domowych testów, one nie działają.

Wyniki badań kortyzolu – co oznaczają?

Jakie są prawidłowe stężenia kortyzolu w organizmie i jak odczytać wynik? Wyjaśniamy.

Ważne

Poniższe normy są orientacyjne. Otrzymując wynik, odnieś się do zakresu referencyjnego laboratorium, w którym wykonywałeś badanie.

Kortyzol – normy u dorosłych i dzieci

Normy kortyzolu w surowicy są ściśle związane z porą dnia. Orientacyjne wartości referencyjne kortyzolu wynoszą:

  • rano: 166–507 nmol/l,
  • wieczorem: 73,8–291 nmol/l.
Pełna interpretacja wyników wymaga uwzględnienia wielu czynników i indywidualnego podejścia do pacjenta. Lekarz bierze pod uwagę występujące objawy, przyjmowane na stałe leki, godzinę pobrania krwi do testu i zmianę stężeń kortyzolu w stosunku do poprzednich badań.
dr n. hab. Witold Tomaszewski

Witold Tomaszewskidoktor nauk medycznych

Ciekawe badania

Niektóre badania sugerują, że codzienna suplementacja witaminą D może obniżyć stężenie kortyzolu we krwi i moczu . Więcej o witaminie D przeczytasz w artykułach:

Wysoki kortyzol

Dr n. med. Witold Tomaszewski wskazuje, o czym może świadczyć wysoki poziom kortyzolu.

Wysokie stężenie kortyzolu może być wynikiem:

  • choroby Cushinga,
  • zespołu Cushinga,
  • ciąży,
  • znacznej otyłości, 
  • niewyrównanej cukrzycy, 
  • alkoholizmu, 
  • niedożywienia, 
  • stresu, 
  • nadmiernego wysiłku fizycznego,
  • stosowania niektórych leków.

Niski kortyzol

O czym świadczy nieski poziom kortyzolu? Może to być objaw :

  • niedoczynności nadnerczy spowodowanej uszkodzeniem kory nadnerczy lub przysadki,
  • chorobie Addisona.

Zobacz też:

Podsumowanie

Z tego artykułu zapamiętaj:

  • Kortyzol to jeden z hormonów stresu, razem z adrenaliną i noradrenaliną.
  • Zarówno nadmiar, jak i zbyt niskie stężenie kortyzolu w organizmie jest niekorzystne i może powodować wiele dolegliwości zdrowotnych.
  • Wskazania do badania stężenia kortyzolu to m.in. podejrzenie zaburzeń gospodarki hormonalnej, zaburzenia snu, przewlekłe przemęczenie, zaburzenia nastroju, niezamierzona zmiana masy ciała.
  • Badanie stężenia kortyzolu można wykonać, pobierając próbkę krwi, dobową zbiórkę moczu lub próbki śliny. Można je wykonać prywatnie lub na NFZ.
  • Wynik badania należy skonsultować z lekarzem, który odniesie się do wartości referencyjnych danego laboratorium i indywidualnego stanu zdrowia pacjenta.

FAQ

Jak długo czeka się na badanie kortyzolu?

Na badanie stężenia kortyzolu w surowicy czeka się krótko, można je wykonać z dnia na dzień w placówce medycznej, po otrzymaniu skierowania lub odpłatnie. Czas oczekiwania na wynik zależy od pobranego materiału i laboratorium.

Jak często badać kortyzol?

Badanie kortyzolu należy wykonywać, gdy zachodzi podejrzenie, że możemy mieć jego nieprawidłowe stężenie w surowicy, co objawia się pewnymi symptomami. Wróć do akapitu o objawach i przeczytaj, co powinno wzbudzić niepokój.

Jakie są przeciwwskazania do badania kortyzolu?

Nie ma przeciwwskazań do badania stężenia kortyzolu w surowicy. Może je wykonać każdy pacjent. Należy jednak pamiętać o odpowiednim przygotowaniu się do badania, aby otrzymać jak najbardziej wiarygodny wynik.

Jak zmniejszyć stężenie kortyzolu?

Naturalne sposoby na zmniejszenie kortyzolu to: regularny sen, regularna, ale rozsądna aktywność fizyczna, redukcja stresu, praktykowanie nauki oddechu (np. w jodze, mindfulness), lekka odżywcza dieta bez tłustego, przetworzonego jedzenia, nadmiaru soli i cukrów, suplementacja (np. kwasami omega, ashwagandhą).

Kortyzol a tycie – czy ten hormon wpływa na wagę?

Tak, podwyższone stężenie kortyzolu może powodować przybieranie na wadze. Dzieje się tak, ponieważ podwyższone stężenie kortyzolu zwiększa apetyt, sprzyja odkładaniu się tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, podnosi stężenie glukozy we krwi i hamuje wydzielanie insuliny.

Czy kortyzol i kortyzon to jest to samo?

Nie, to nie to samo. Kortyzol jest aktywną formą, a kortyzon jest prekursorem (wspiera powstanie kortyzolu), który może być przekształcony w kortyzol w wątrobie. Oba hormony różnią się od siebie strukturalnie i mają różny okres półtrwania.

Źródła

Zobacz wszystkie

Ceccato, F., & Boscaro, M. (2016). Cushing’s Syndrome: Screening and Diagnosis. High Blood Pressure & Cardiovascular Prevention: The Official Journal of the Italian Society of Hypertension, 23(3), 209–215. https://doi.org/10.1007/s40292-016-0153-4

Chen, C., Nakagawa, S., An, Y., Ito, K., Kitaichi, Y., & Kusumi, I. (2017). The exercise-glucocorticoid paradox: How exercise is beneficial to cognition, mood, and the brain while increasing glucocorticoid levels. Frontiers in Neuroendocrinology, 44, 83–102. https://doi.org/10.1016/j.yfrne.2016.12.001

Fukuda, S., & Morimoto, K. (2001). Lifestyle, stress and cortisol response: Review II : Lifestyle. Environmental Health and Preventive Medicine, 6(1), 15–21. https://doi.org/10.1007/BF02897304

Hannibal, K. E., & Bishop, M. D. (2014). Chronic stress, cortisol dysfunction, and pain: A psychoneuroendocrine rationale for stress management in pain rehabilitation. Physical Therapy, 94(12), 1816–1825. https://doi.org/10.2522/ptj.20130597

Hirotsu, C., Tufik, S., & Andersen, M. L. (2015). Interactions between sleep, stress, and metabolism: From physiological to pathological conditions. Sleep Science, 8(3), 143–152. https://doi.org/10.1016/j.slsci.2015.09.002

Lee, D. Y., Kim, E., & Choi, M. H. (2015). Technical and clinical aspects of cortisol as a biochemical marker of chronic stress. BMB Reports, 48(4), 209–216. https://doi.org/10.5483/bmbrep.2015.48.4.275

Lopresti, A. L., Smith, S. J., Malvi, H., & Kodgule, R. (2019). An investigation into the stress-relieving and pharmacological actions of an ashwagandha (Withania somnifera) extract: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Medicine, 98(37), e17186. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000017186

Moffat, S. D., An, Y., Resnick, S. M., Diamond, M. P., & Ferrucci, L. (2020). Longitudinal Change in Cortisol Levels Across the Adult Life Span. The Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences, 75(2), 394–400. https://doi.org/10.1093/gerona/gly279

Perciavalle, V., Blandini, M., Fecarotta, P., Buscemi, A., Di Corrado, D., Bertolo, L., Fichera, F., & Coco, M. (2017). The role of deep breathing on stress. Neurological Sciences, 38(3), 451–458. https://doi.org/10.1007/s10072-016-2790-8

Souza-Talarico, J. N. de, Marin, M.-F., Sindi, S., & Lupien, S. J. (2011). Effects of stress hormones on the brain and cognition: Evidence from normal to pathological aging. Dementia & Neuropsychologia, 5, 8–16. https://doi.org/10.1590/S1980-57642011DN05010003

Starkman, M. N., Giordani, B., Berent, S., Schork, M. A., & Schteingart, D. E. (2001). Elevated cortisol levels in Cushing’s disease are associated with cognitive decrements. Psychosomatic Medicine, 63(6), 985–993. https://doi.org/10.1097/00006842-200111000-00018

Symptoms & Causes of Adrenal Insufficiency & Addison’s Disease—NIDDK. (b.d.). National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Pobrano 15 marzec 2023, z https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/adrenal-insufficiency-addisons-disease/symptoms-causes

Oceń artykuł
4.5
Głos oddany
8 opinii, ocena: 4.5
Nina Wawryszuk - Tekst

Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Witold Tomaszewski - Recenzja

Doktor nauk medycznych

Zweryfikowane przez eksperta

Doktor nauk medycznych, ekspert prawa żywnościowego i farmaceutycznego oraz doświadczony pracownik sektora medycznego.

Grzegorz Koper - Fact-checking

Fact-checker

Grzegorz Koper

Grzegorz Koper zajmuje się weryfikacją cytowanych źródeł i sprawdza, czy publikowane treści są zgodne z prawdą.

Młode, piękne kobiety z dobrą kondycją skóry.
Zadbaj o zdrowy organizm

Spróbuj wysokiej jakości suplementów Natu.Care

Zobacz produkty
Podobne artykuły
Próby wątrobowe: ALT, AST, ALP, BIL i GGTP – czym są i kiedy je wykonać?
Badania

lut 02

Próby wątrobowe: ALT, AST, ALP, BIL, GGTP – czym są?

Próby wątrobowe to badanie pozwalające ocenić pracę tego narządu. Dowiedz się, kiedy je wykonać.

Badania krwi: jak się przygotować, kiedy i gdzie wykonać, jak interpretować wyniki?
Badania

sty 10

Badania krwi: wyniki, jak często wykonać, jak się przygotować

Badania krwi pozwalają wykryć wiele schorzeń, monitorować leczenie, a także ocenić ogólny stan pacjenta.

Badania na tarczycę: jakie zrobić i dlaczego są tak ważne? Objawy, przygotowanie, normy
Badania

sty 09

Badania na tarczycę: jakie i kiedy wykonać? + wyniki i normy

Tarczyca nie boli, a objawy choroby można łatwo zignorować. Zadbaj o profilaktykę i zrób badania tarczycy.