Jak dbać o zdrowie? 13+ porad od lekarza, dietetyka i psychologa

O zdrowie dbaj codziennie. Dowiedz się, jak robić to skutecznie i z przyjemnością.

Mateusz Podlecki - TekstTekstMateusz Podlecki
Mateusz Podlecki - Tekst
TekstMateusz Podlecki
Redaktor Natu.Care

W Natu.Care edukuje na temat zdrowego stylu życia i obala niebezpieczne mity, przeciwstawiając im wyniki najnowszych badań naukowych. Dodatkowo interesuje się nowymi technologiami oraz ich wpływem na zdrowie i codzienne życie.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Witold Tomaszewski - RecenzjaRecenzjaWitold Tomaszewski
Zweryfikowane przez eksperta
Witold Tomaszewski - Recenzja
Recenzja
Witold Tomaszewski
Doktor nauk medycznych

Absolwent Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Łodzi. Wieloletni pracownik Instytutu Endokrynologii funkcjonującego w strukturach Akademii Medycznej w Łodzi oraz Regionalnego Ośrodka Osteoporozy i Poradnii Endokrynologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. W latach 2011–2012 Z-ca Głównego Inspektora Sanitarnego. Ekspert prawa żywnościowego i farmaceutycznego.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Michał Tomaszewski - RedakcjaRedakcjaMichał Tomaszewski
Michał Tomaszewski - Redakcja
Redakcja
Michał Tomaszewski
Redaktor

Absolwent Dziennikarstwa i Artes Liberales na Uniwersytecie Warszawskim. Od 2017 roku jako redaktor współpracuje z największymi portalami w Polsce i za granicą. Wcześniej przez 3 lata pracował w jednej z wiodących firm farmaceutycznych – branżę zdrowia i urody zna od podszewki. W wolnym czasie najbardziej lubi grać w tenisa lub jeździć na nartach.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Jak dbać o zdrowie? 13+ porad od lekarza, dietetyka i psychologa
19 października, 2023
Recenzja
Redakcja

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

25 min
Dlaczego możesz nam zaufać

Dlaczego możesz nam zaufać

Artykuły na Natu.Care są pisane na podstawie badań naukowych, danych ze stron rządowych oraz innych rzetelnych źródeł. Teksty powstają przy współpracy z lekarzami, dietetykami i innymi specjalistami do spraw zdrowia i urody. Artykuły są opiniowane przed publikacją oraz podczas znaczących aktualizacji.


Dowiedz się więcej w naszym procesie redakcyjnym

Informacja o reklamach

Informacja o reklamach

Treści na Natu.Care mogą zawierać linki do produktów, ze sprzedaży których możemy dostać prowizję. Tworząc treści, trzymamy się wysokich standardów redakcyjnych i dbamy o obiektywne podejście do omawianych produktów. Obecność linków afiliacyjnych nie jest dyktowana przez naszych partnerów, a sami dobieramy produkty, które recenzujemy w pełni niezależnie.


Dowiedz się więcej w naszym regulaminie

Media o nas:

Troska o zdrowie nie musi być pełną wyrzeczeń katorgą. Razem z ekspertami – doktorem nauk medycznych, dietetykiem klinicznym i psychologiem – podpowiadamy, jak dbać o zdrowie skutecznie, z przyjemnością i w zgodzie z badaniami naukowymi.

Dlaczego możesz nam zaufać
Informacja o reklamach

Pierwszym krokiem jest zmiana myślenia. Potem wystarczy kilkanaście minut dziennie. A z czasem nowa normalność wejdzie Ci w krew tak, że już nie wrócisz do starych nawyków.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jak powinna wyglądać zbilansowana dieta
  • Jak budować zdrowe nawyki żywieniowe
  • Czy woda to rzeczywiście życie
  • Jak wygląda świadoma suplementacja
  • Dlaczego warto robić badania kontrolne
  • Jak zdrowo dbać o swoją głowę i psychikę
Natu.Care Omega-3ᵀᴳ Premium

Zobacz, co może zrobić dla Twojego zdrowia i urody Natu.Care Premium Omega-3ᵀᴳ.

Natu.Care Omega-3ᵀᴳ Premium

Natu.Care Omega-3ᵀᴳ Premium dla zdrowia serca, mózgu i odporności. Najlepsza przyswajalność. Optymalna dawka 750 mg. Przebadana przez niezależne laboratorium.

Zobacz więcej
W końcu omega 3 w solidnej dawce i proporcji. Plus za TG, czyli trójglicerydy!
Zobacz więcej

„Żadna część nie będzie zdrowa, dopóki całość nie będzie zdrowa”

Ten cytat przypisywany Platonowi to kwintesencja myślenia o sobie i zdrowiu. 

Ludzie są jak naczynia połączone. Każda sfera naszego życia oddziałuje na drugą: dieta na samopoczucie, zdrowie mentalne na relacje międzyludzkie, dobry sen na wyniki w pracy.

Tylko całościowe spojrzenie na zdrowie pomoże Ci optymalnie i harmonijnie funkcjonować i skupić się na długotrwałych efektach.

Weźmy taki przykład:

Od dłuższego czasu doskwiera Ci brak energii. Pierwsza myśl: potrzebuję kawy albo energetyka. Ok, to doraźne rozwiązanie. Jednak Twój stan może mieć przyczynę zupełnie gdzieś indziej. Brak snu, problemy hormonalne, lęk i napięcie nerwowe, niedobory witamin i mikroelementów, obniżenie nastroju czy problemy z tarczycą – trzeba to dokładnie sprawdzić.

Infografika o zdrowych nawykach

Czytając ten tekst, pomyśl o sobie jako o „całości”.

Jak dbać o zdrową dietę – kilka słów od dietetyka klinicznego

Pamiętaj o równowadze składników odżywczych

Pewnie znasz powiedzenie, że jesteś tym, co jesz. Oznacza, że jedzenie to nie tylko paliwo dla naszego organizmu, ale też (kontynuując motoryzacyjną analogię) niezbędne smary, płyny i oleje. Żeby działać jak niezawodna maszyna, musisz zadbać o ich harmonijną kompozycję.

Najnowsze wytyczne WHO  dotyczące zdrowego odżywiania:

  • Spożywaj co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie – warzywa dodawaj do każdego posiłku;
  • Ogranicz spożycie cukrów prostu do 10% – najlepiej jeśli będzie to mniej niż 5%;
  • Zatroszcz się o odpowiednią podaż tłuszczów – powinna wynosić ok. 30% dziennego spożycia energii. Wybieraj tłuszcze nienasycone, które znajdziesz m.in. w rybach, awokado, orzechach czy oliwie z oliwek.
  • Unikaj tłuszczów nasyconych (tłuste mięso, masło, ser, śmietana, olej kokosowy) oraz trans. Tłuszczów nasyconych powinno być w Twojej diecie mniej niż 10%, a trans – mniej niż 1%.
  • Ogranicz dzienne spożycie soli do 5 g, czyli jednej łyżeczki – wybieraj sól jodowaną.

Do tego warto dodać jeszcze kilka zasad:

  • Jedz regularnie – mniej więcej co 3–4 godziny.
  • Pij dużo wody – rozpoczynaj i kończ dzień szklanką wody.
  • Ogranicz używki – szczególnie alkohol.
  • Zadbaj o odpowiednie makro swoich posiłków, czyli zawartość białka, węglowodanów i tłuszczów;
  • Czytaj składy kupowanych produktów i sprawdzaj wartości RWS, które określają, ile danego składnika powinieneś spożyć w ciągu dnia
  • Jedz dla przyjemności, nie z obowiązku.
  • Wyrzuć z głowy słowo „dieta” i zastąp je „odżywianiem”.
  • W swoim planie dziennym lub tygodniowym kieruj się zasadą 80:20, czyli 80% jedzenia jest zdrowe i zbilansowane, a pozostałe 20% to przestrzeń na Twoje małe przyjemności.
  • Unikaj restrykcyjnych diet restrykcyjnych i eliminacyjnych – chyba, że Twój stan zdrowia tego wymaga.

Każdy kraj i naród ma własne szczegółowe wskazania dietetyczne, które są co jakiś czas aktualizowane ze względu na zmiany cywilizacyjne. Normy Żywieniowe dla Populacji Polski  przygotowują eksperci z Narodowego Insytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH).

Przyjrzyj się swoim nawykom żywieniowym

Zajadasz stres? Jesz zawsze przed ekranem – czy to w pracy, czy przy Netflxie? Nie masz stałych godzin posiłków? Dręczy Cię efekt jo-jo?

To tylko niektóre ze znaków, że jadasz niewłaściwie. To może psuć Twoje samopoczucie i odbierać Ci energię – ucierpią na tym relacje międzyludzkie i życie zawodowe.

Jak temu zapobiec?

Najważniejsza jest metoda małych kroków. Nie od razu wszystko musi być idealnie. Zacznij od jednej zmiany w tygodniu. Opanuj jeden nawyk, np. picie większej ilości wody, a potem dokładaj kolejny. Następnym krokiem mogą być regularniejsze pory posiłków. Jeszcze kolejnym – więcej warzyw w codziennym menu. To najlepszy sposób, żeby nowe nawyki zagościły w Twoim życiu na stałe.
Julia Skrajda

Julia SkrajdaDietetyczka

Jeśli czujesz, że to dla Ciebie za dużo, poproś o pomoc specjalistę. Zacznij od dietetyka klinicznego lub psychodietetyka, który ułoży plan żywieniowy dostosowany do Twoich potrzeb, stanu zdrowia i smakowych preferencji Pomoże Ci też osiągnąć cel i „poprowadzi za rękę” przez wszystkie trudności.

Pamiętaj, że woda to życie

Nie ma w tym stwierdzeniu ani kropli przesady – woda to ważny składnik każdej komórki w naszym ciele. W ponad 60%  składamy się z wody – mózg i serce w 73%, płuca w 83%, mięśnie i nerki w 79%, a kości w około 31%. 

Dodatkowo woda odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie naszego organizmu. W tym za:

  • regulację temperatury naszego ciała poprzez oddychanie i pocenie się,
  • transport w krwioobiegu składników odżywczych, czyli białek i węglowodanów,
  • wydalanie toksyn i zbędnych produktów przemiany materii,
  • amortyzację mózgu, rdzenia kręgowego czy płodu w czasie ciąży,
  • powstanie śliny,
  • smarowanie stawów.

Każdego dnia w wydychanym powietrzu tracisz nawet 500 ml wody. W trakcie upałów czy podczas zwiększonego wysiłku więcej. Staraj się pić codziennie od 2,5 (kobiety) do 3,5 (mężczyźni) litra wody. 

Dla własnego zdrowia i dobrego samopoczucia warto wyrobić w sobie nawyk regularnego picia wody i nawadniania organizmu. Wiem, że na początku może być to trudne – zwłaszcza jeśli prowadzisz zabiegany tryb życia – dlatego postaraj się systematycznie wprowadzać następujące zasady:

  • Zaczynaj dzień od szklanki wody – to lepsze niż kawa: poprawisz swój metabolizm i dodasz sobie energii.
  • Miej wodę zawsze przy sobie – na biurku w pracy, w podróży czy na popołudniowym spacerze.
  • Trzymaj wodę w zasięgu wzroku – jak tylko zobaczysz, że szklanka czy butelka jest pusta, napełnij ją.
  • Dodawaj do wody zdrowe i smaczne dodatki (mięta, cytryna, limonka, imbir, ulubione owoce) – chętniej sięgniesz po to, co Ci smakuje.
  • Sięgaj po wodę zanim poczujesz pragnienie – ono czy suchość w ustach to pierwsze oznaki odwodnienia.
  • Zacznij monitorować dzienne spożycie płynów – podziel dzień na szklanki/butelki, zainstaluj aplikację lub ustaw przypomnienia w smartfonie.
  • Wypij szklankę wodę przed snem.

abc zdrowych nawykow ywieniowych

Suplementacja? Tylko bezpieczna i świadoma

Tutaj sprawa jest prosta. W pierwszej kolejności zatroszcz się o zdrową i zbilansowaną dietę. W ten sposób najlepiej dostarczysz swojemu organizmowi substancje odżywcze, witaminy, minerały i inne mikroelementy. Suplementacja, czyli uzupełnianie poszczególnych składników, to ostateczność. 

Jednak w Polsce wręcz kochamy suplementy diety i łykamy je na potęgę.

Ponad 67% Polaków regularnie zażywa suplementy diety – najczęściej są to preparaty witaminowo-mineralne. W 2022 roku wydano na nie w naszym kraju blisko 7,7 mld zł – o miliard więcej niż w poprzednim.

Czy to problem? Potencjalnie tak, bo witaminy można przedawkować, a ich nadmiar jest czasem groźniejszy niż niedobory. 

Tylko w USA co roku ponad 60 000 osób (w tym dzieci przed 6. rokiem życia) zgłasza objawy zatrucia witaminami .

Nieumiejętna i nadgorliwa suplementacja może prowadzić do tak niebezpiecznych zjawisk, jak:

  • niewydolność nerek,
  • choroby wątroby,
  • zapalenie jelit i cukrzyca,
  • zaburzenia pracy żołądka,
  • spadek wagi,
  • nudności,
  • zaburzenia smaku,
  • osłabienie mięśni,
  • pogorszenie wzroku.
Skutki błędnej suplementacji będą się objawiać w narządach, w których dany składnik jest wchłaniany i metabolizowany, Cały organizm będzie odczuwać ten nadmiar.
Julia Skrajda

Julia SkrajdaDietetyczka

Kto powinien przyjmować suplementy diety?

Osoby z niedoborami lub w stanie zwiększonego zapotrzebowania. Najważniejsze grupy to:

  • kobiety w ciąży i karmiące piersią,
  • osoby na dietach eliminacyjnych, w tym na diecie ketogenicznej,
  • sportowcy i osoby ciężko pracujące fizycznie,
  • kobiety stosujące środki antykoncepcyjne,
  • osoby przyjmujące metforminę,
  • seniorzy i osoby starsze,
  • osoby w czasie chemioterapii,
  • osoby podczas rekonwalescencji po chorobie,
  • osoby pracujące umysłowo.

9 zasad bezpiecznej i świadomej suplementacji

  1. Najpierw zbilansowana dieta, potem suplementacja.
  2. Zrób badania krwi i dowiedz się, czego Ci brakuje.
  3. Skonsultuj wyniki z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem klinicznym.
  4. Suplementuj tylko te składniki, które rzeczywiście musisz.
  5. Lek czy suplement? Jeśli masz wybór, wybierz lek.
  6. Suplement suplementowi nierówny – wybieraj zaufanych producentów.
  7. Stosuj się do zaleceń specjalisty i ulotki na opakowaniu.
  8. Rób regularne badania i oznaczaj stężenie poszczególnych składników.
  9. Jeśli wszystko jest w normie, możesz zakończyć suplementację, ale ostateczną decyzję powinien podjąć lekarz.

Jakie substancje warto suplementować?

To zależy od Twoich potrzeb i stanu zdrowia. Najczęściej zalecane substancje to:

  • witamina D – jedyna substancja, którą w zasadzie każdy powinien suplementować, bo trudno jest dostarczyć 100% ze słońca w naszym klimacie (a w diecie jeszcze trudniej), zwłaszcza od jesieni do lata,
  • nienasycone kwasy tłuszczowe Omega-3 i Omega-6,
  • witamina B12,
  • żelazo,
  • kwas foliowy,
  • wapń,
  • magnez,
  • kreatyna i beta-alanina,
  • probiotyki i prebiotyki. 

Zobacz też:

Dbanie o zdrowy styl życia to nie tylko bieganie w parku o poranku – kilka porad od lekarza

Lepiej zapobiegać niż leczyć, dlatego badaj się regularnie

Systematyczne badania profilaktyczne to podstawa troski o zdrowie. Niestety, w Polsce bardziej troszczymy się o swoje auta niż o siebie samych. Nie przesadzamy – aż 83% posiadaczy samochodów przynajmniej raz w roku oddaje pojazd do mechanika i sprawdza stan techniczny. Tymczasem tylko 57% Polaków bada się przynajmniej raz w roku, wykonując morfologię czy inne podstawowe badania krwi.

Inne dane są równie niepokojące:

  • Aż 1 na 10 mężczyzn nigdy nie wykonywało badań krwi.
  • 60% kobiet wykonuje podstawowe badania krwi przynajmniej raz w roku.
  • 70% osóļ w wieku 55+ robi morfologię przynajmniej raz w roku.
  • Inne badania sprawdzające stan zdrowia (przegląd dentystyczny czy badania wzroku) raz w roku robi jedynie 33% Polaków, a 2 razy w roku tylko 12%.

Badania i opieka profilaktyczna zmniejszają ryzyko chorób, niepełnosprawności i pomagają wykryć schorzenia we wczesnym stadium . W praktyce – pozwalają Ci na dłuższe i szczęśliwsze życie.

Jakie badania kontrole warto robić? Wszystkiego dowiesz się z kalendarza badań profilaktycznych.

Najważniejsze badania profilaktycznie dla wszystkich

Badania dla osób w wieku 20–30 lat

WSZYSCY

  • Kontrola stomatologiczna – raz na pół roku.
  • Zestaw podstawowy: morfologia, OB (opad Biernackiego), stężenie glukozy, badanie moczu – raz w roku.
  • Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi oraz ogólne badanie u lekarza internisty – raz w roku. 
  • Pomiar poziomu elektrolitów we krwi (potas, sód, magnez, fosfor, wapń) – raz na 3 lata.
  • Lipidogram (pomiar stężenia cholesterolu we krwi oraz jego frakcji HDL i LDL oraz trójglicerydów) – raz na 5 lat.
  • USG jamy brzusznej – raz na 3–5 lat.
  • RTG klatki piersiowej (w szczególności osoby palące) – raz na 5 lat.
  • Kontrola znamion u dermatologa – co kilka lat.

KOBIETY

  • Samobadanie piersi – raz w miesiącu (między 6 a 9 dniem cyklu).
  • Badanie ginekologiczne i cytologia (najlepiej u tego samego, zaufanego lekarza) – raz w roku.
  • USG przezpochwowe – raz na 2 lata.

Jeśli masz w rodzinie historię chorób nowotworowych od 20. roku życia regularnie rób USG sutków (raz na pół roku) oraz mammografię (raz w roku). 

MĘŻCZYŹNI

  • Samobadanie jąder – raz w miesiącu.
  • Badanie jąder przez lekarza (pod kątem raka jądra) – raz na 3 lata.
  • Badanie proktologiczne (w przypadku mężczyzn będących w grupie ryzyka chorób prostaty) – jednorazowo.

Rak jąder to aż 1% wszystkich nowotworów złośliwych u mężczyzn. Najczęściej chorują na niego mężczyźni w grupie 15–35 lat

Najważniejsze badania profilaktycznie dla mężczyzn

Badania dla osób w wieku 30–40 lat

WSZYSCY

  • Kontrola stomatologiczna – raz na pół roku.
  • Zestaw podstawowy: morfologia, OB (opad Biernackiego), stężenie glukozy, badanie moczu – raz w roku.
  • Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi oraz ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku. 
  • Pomiar poziomu elektrolitów we krwi (potas, sód, magnez, fosfor, wapń) – raz na 3 lata.
  • Lipidogram – raz na 5 lat. 
  • USG jamy brzusznej – raz na 3–5 lat.
  • RTG klatki piersiowej (w szczególności osoby palące) – raz na 5 lat.
  • Kontrola wzroku i badanie dna oka – raz na 5 lat (w przypadku stwierdzonych wad, kontrole wg zaleceń lekarza).

KOBIETY

  • Samobadanie piersi – raz w miesiącu
  • Badanie ginekologiczne i cytologia – raz w roku
  • USG piersi – raz w roku
  • USG przezpochwowe narządów rodnych – jednorazowo

MĘŻCZYŹNI

  • Samobadanie jąder – raz na pół roku
  • Badanie jąder przez lekarza (pod kątem nowotworu) – raz na 3 lata
  • Badanie proktologiczne (w przypadku mężczyzn będących w grupie ryzyka chorób prostaty) – jednorazowo

Podstawowe badania krwi rób regularnie – przynajmniej raz w roku, a nie tylko wtedy, gdy czujesz, że coś się dzieje.

Badania dla osób w wieku 40–50 lat

WSZYSCY

  • Zestaw podstawowy (morfologia, OB, glukoza, ogólne badanie moczu) – raz w roku
  • Ciśnienie tętnicze, kontrola wagi, ogólne badanie u internisty – raz w roku
  • Lipidogram – raz na 2 lata, a jeśli jesteś obarczony ryzykiem miażdżycy i chorób układu krążenia, masz nadwagę lub palisz papierosy – raz w roku
  • Kontrola wzroku, badanie dna oka i ciśnienia śródgałkowego – raz na 2 lata
  • EKG – raz na 3 lata
  • USG jamy brzusznej – raz na 3–5 lat
  • RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat, a jeśli palisz, raz w roku
  • Gastroskopia – raz na 5 lat
  • Badanie gęstości kości – jednorazowo
  • Badanie stomatologiczne i czyszczenie zębów z osadu – raz na pół roku
  • Kontrola dermatologiczna znamion i pieprzyków

W ramach profilaktyki jelita grubego raz w roku warto wykonać test na obecność krwi utajonej w kale

KOBIETY

  • Samobadanie piersi – raz w miesiącu
  • Badanie ginekologiczne i cytologia – raz w roku
  • USG przezpochwowe – raz na 2 lata
  • USG piersi i mammografia – raz na dwa lata
  • Badania hormonów tarczycy – jednorazowo

MĘŻCZYŹNI

  • Samobadanie jąder – raz w miesiącu
  • Kontrola prostaty – raz w roku
  • RTG płuc – raz na 2 lata (osoby palące wg zaleceń lekarza)

Badania dla osób w wieku 50+

WSZYSCY

  • Zestaw podstawowy + lipidogram – raz w roku
  • Ciśnienie tętnicze – co 3 miesiące
  • kontrola wagi, ogólne badanie u internisty – raz w roku
  • USG jamy brzusznej – raz w roku
  • RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat, a osoby palące raz w roku w ramach diagnostyki raka płuc
  • Badanie gęstości kości – jednorazowo
  • Kolonoskopia – co najmniej raz na 5 lat
  • EKG – raz w roku
  • Badania okulistyczne – raz w roku
  • Badania stomatologiczne i czyszczenie zębów – raz na pół roku
  • Konsultacja laryngologiczna – raz na 2–3 lata
  • Konsultacja dermatologiczna – raz na 5–10 lat
  • Konsultacja urologiczna – raz w roku
  • Konsultacja kardiologiczna – raz na 3–5 lat
  • Oznaczenie stężenia magnezu, kwasu moczowego, kreatyniny i albuminy – raz w roku

KOBIETY

  • Badania ginekologiczne, cytologia i USG narządów rodnych – raz w roku
  • Mammografia – raz na 2 lata
  • Samobadanie piersi – raz w miesiącu
  • Badania tarczycy – raz w roku
  • Oznaczenie hormonów płciowych – raz na 2–3 lata
  • Oznaczenie stężenia wapnia i fosforanów – raz w roku

MĘŻCZYŹNI

  • Kontrola prostaty (badanie per rectum) – raz na 2 lata
  • Oznaczenie antygenu PSA (pozwala wykryć raka prostaty) – raz w roku
  • Samobadanie jąder – raz w miesiącu
  • Badanie jąder przez lekarza – raz na 3 lata

Najważniejsze badania profilaktycznie dla kobiet

Jeśli do tej pory nie robiłeś regularnych badań i boisz się, że zapomnisz, kiedy zrobić kolejne – umów się na kolejne i ustaw przypomnienie w smartfonie na tę datę lub dzień przed, żeby się do niego przygotować.

W Polsce co roku organizowane są programy profilaktyczne, które zachęcają do zrobienia bezpłatnych badań, a laboratoria diagnostyczne dają spore rabaty na swoje usługi. Jedną z takich akcji trwających obecnie jest Profilaktyka 40 PLUS. Więcej sprawdzisz na stronie NFZ.

Zobacz też

Badania profilaktyczne dla seniorów

Oprócz standardowych badań dla kobiet i mężczyzn, najbardziej zalecane badania profilaktyczne dla seniorów to:

  • Badanie ciśnienia – raz w miesiącu
  • Lipidogram – raz w roku
  • EKG wysiłkowe i spoczynkowe – raz w roku
  • Badanie glukozy – raz w roku
  • Próby wątrobowe – raz w roku 
  • Oznaczenie stężenia witaminy D, B12, B9, żelaza i ferrytyny – raz w roku
  • Badanie kreatyniny i kwasu moczowego – raz w roku
  • Kontrola stomatologiczna – raz w roku
  • USG jamy brzusznej – raz w roku
  • Oznaczenie stężenia elektrolitów – raz na 2–3 lata
  • USG tarczycy – raz na 2–3 lata
  • Jonogram – raz na 2–3 lata
  • Gastroskopia – raz na 3–5 lat
  • RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat
  • Badania przesiewowe w kierunku nowotworów

Zatroszcz się o swoich Najbliższych i wykorzystaj różne okazje w ciągu roku, żeby w sprezentować im pakiet badań kontrolnych. Urodziny, imieniny, Dzień Mamy i Taty, Dzień Babci i Dziadka czy święta i rocznice idealnie się do tego sprawdzą.

W wojewódzkich oddziałach NFZ działają kioski profilaktyczne, w których bezpłatnie dokonasz pomiarów ciała (waga, wzrost, analiza składu ciała, ciśnienie), a doradca omówi z Tobą wyniki.

Najważniejsze badania profilaktycznie dla seniorów

A co z dziećmi i młodzieżą?

Dzieci i młodzież objęta jest powszechnymi badaniami profilaktycznymi, tzw. bilansami, które na poszczególnych etapach pomagają wykryć nieprawidłowości w rozwoju czy ewentualne choroby. Bilanse przeprowadzane są od 2. do 18. roku życia i obejmują:

  • pomiary fizyczne,
  • badania w kierunku wad postawy, wzroku i słuchu,
  • badanie ciśnienia tętniczego,
  • badanie rozwoju psychicznego,
  • wywiad medyczny.

W ramach profilaktyki zdrowia dziecka – niezależnie od wieku – warto regularnie robić również:

  • badania krwi (morfologia, OB, ASO, CRP),
  • oznaczenie stężenia żelaza i ferrytyny,
  • oznaczenie stężenia witaminy D,
  • badanie glukozy,
  • badanie moczu (ogólne, posiew),
  • badanie kału,
  • USG jamy brzusznej,
  • kontrole stomatologiczne,
  • kontrole ortopedyczne,
  • kontrole logopedyczne.

Rusz się!

Nie musisz od razu wylewać hektolitrów potu na siłowni – na początek nie jest to nawet wskazane. Zamiast pomóc, możesz sobie zaszkodzić, nabawić się kontuzji, albo zwyczajnie zdemotywować.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) osobom dorosłym zaleca co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej lub co najmniej 75 minut aktywności intensywnej tygodniowo .

Wybierz sport lub aktywność fizyczną, która sprawia Ci najwięcej przyjemności i zacznij ją praktykować. Regularnie. Efekty same Cię zaskoczą. Pamiętaj tylko, żeby jej intensywność dostosować do swoich możliwości i stanu zdrowia.

A jeśli nie wiesz, na co się zdecydować, postaw na spacer. Wciąż niewiele osób zdaje sobie sprawę, jak wielka drzemie w nim moc. 

Nawet zwykły spacer – może być z psem, jeśli go masz – o ile jest regularny, przyniesie wiele korzyści: zmniejsza ryzyko chorób serca, wzmacnia odporność, pomaga zrzucić nadprogramowe kilogramy, a także poprawia nastrój i redukuje napięcie.
dr n. hab. Witold Tomaszewski

Witold Tomaszewskidoktor nauk medycznych

Wyjdź z domu

Spędzanie czasu na świeżym powietrzu przynosi mnóstwo korzyści dla mózgu. 

Niektóre badania  sugerują, że samo patrzenie na zdjęcia natury już pozytywnie pobudza aktywność naszego mózgu. Dlatego jeśli masz w pracy taką możliwość, co jakiś czas odrywaj wzrok od ekranu komputera, wyjrzyj przez okno i popatrz w dal. Twój wzrok również będzie Ci wdzięczny. W ostateczności możesz ustawić sobie naturalny wygaszacz ekranu.

Co godzinę wstawaj i poruszaj się – nawet jeśli pracujesz z domu zrób kawę lub herbatę, a calle przeprowadzaj chodząc lub stojąc. Pomyśl nad regulowanym biurkiem lub domową bieżnią, dzięki której wyrobisz dzienną dawkę kroków.

Już samo mieszkanie w sąsiedztwie zielonych parków, lasków czy ogrodów, wiąże się z większym zadowoleniem z życia i komfortem psychicznym .

Rozważ też przeniesienie swoich aktywności i treningu na świeże powietrze. Badania  potwierdzają, że takie ćwiczenia bardziej podnoszą samoocenę i czujemy się po nich bardziej energiczni i mniej spięci, przygnębieni i rozdrażnieni .

Ogranicz używki

Jak to! Przecież wszystko jest dla ludzi! 

Ale czy wszystko przynosi korzyść? W odpowiednich dawkach wszystko może być trucizną, a o szkodliwości nadużywania alkoholu , nałogowego palenia tytoniu  czy zażywania narkotyków  nie trzeba nikomu (mam nadzieję) przypominać. 

Jednak, czy wiesz, że: 

  • Kawa w nadmiarze (a w zasadzie kofeina) może nasilać objawy lęku i bezsenności, a także powodować palpitacje serca , a nawet migreny ;
  • Cukier przyczynia się m.in. do otyłości , cukrzycy, stłuszczenia wątroby , a także sprzyja rozwojowi depresji i może powodować zaburzenia nastroju .

Śmiej się do rozpuku

Może właśnie uśmiechasz się pod nosem lub pukasz się w czoło, jednak powiedzenie, że „śmiech to zdrowie”, to rzeczywiście prawda – nauka nie kłamie.

Chichotanie, rechotanie czy śmiech pełen radości – zwłaszcza w połączeniu z ćwiczeniami może poprawić zdrowie psychiczne i fizyczne.

Wspólne przeżywanie pozytywnych emocji i śmianie się łączy nas z ludźmi i wzmacnia relacje.

Jeśli masz ulubiony sitcom lub komedię  – nawet najbardziej głupkowatą – nie żałuj czasu na wspólny seans z Bliskimi.

Nie zapominaj o (dobrym) odpoczynku

Bez pracy nie ma kołaczy? Owszem. Ale bez odpowiedniego odpoczynku i regeneracji szybko stracisz energię i nie będziesz w stanie pracować. 

Odpoczynek w naszej kulturze ma złą reputację. Kojarzy się z unikaniem pracy, traceniem czasu i porównywany jest z lenistwem.

A przecież odpoczynek poprawia produktywność, regeneruje ciało, wzmacnia odporność, wspiera zarządzanie stresem, polepsza samopoczucie i wpływa na podejmowanie decyzji.

Jak więc wypoczywać dobrze? Uświadom sobie swoje potrzeby, rób to, co lubisz i znajdź dla siebie odpowiednią dawkę – tylko wtedy odpoczynek będzie naprawdę skuteczny i wartościowy .

Zacznij się wysypiać

Traktuj sen jako jedno z najważniejszych zadań w ciągu dnia – dokładnie je zaplanuj i przygotuj się do niego. 

Zacznij od tego:

  • Ustal stałe godziny snu (także w weekendy) – Twoje ciało pragnie spójności i rutyny.
  • Zrezygnuj z kofeiny – przestań pić kawę od 6 do 8 godzin przed pójściem spać.
  • Zrelaksuj się – zafunduj sobie gorącą kąpiel, medytację, jogę czy ulubioną muzykę.
  • Poćwicz trochę – byle nie zaraz przed snem. Ćwiczenia i rozciąganie zmniejszają napięcie mięśni.
  • Unikaj niebieskiego światła – laptopy, smartfony i TV odstaw najlepiej już 2 godziny przed snem.
  • Uczyń z sypialni raj i azyl – nie płać w łóżku rachunków, nie zajmuj się pracą, a przed pójściem do łóżka porządnie przewietrz pokój.

Zobacz więcej

Zatroszcz się o swoje zdrowie psychiczne – kilka słów od psychologa

Zarządzaj swoim stresem

Nasze życie wciąż pędzi. Jeden deadline goni kolejny. Powoli zaczynamy się gubić i z czasem tracimy kontrolę.

W samym stresie nie ma nic złego. Ba. Mechanizmy chemiczne, które zachodzą w naszym ciele, kiedy się stresujemy tak naprawdę pomagają nam przezwyciężyć okoliczności, które do tego stresu doprowadziły. Problem pojawia się, gdy stresu doświadczasz bez przerwy.

Długotrwały stres zaburza równowagę całego organizmu . Bezpośrednio wpływa na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Przeprogramowuje nasz mózg, a zdolności adaptacyjne do takich sytuacji zaczynają stopniowo spadać .

Życie w przewlekłym stresie może dawać objawy fizyczne, emocjonalne, a nawet osobowościowe i społeczne:

  • drżenie rąk,
  • bóle brzucha i „nieoczywistych” części ciała (np. pleców),
  • zwiększona potliwość,
  • przyspieszone bicie serca,
  • problemy z pamięcią i koncentracją,
  • osłabiona odporność,
  • zwiększona samokrytyka i cynizm,
  • obniżenie nastroju i widzenie wszystkiego w czarnych barwach,
  • nerwowość i frustracja,
  • wycofanie społeczne,
  • tiki nerwowe,
  • wypadanie włosów,
  • zaburzenie cyklu miesiączkowego,
  • osłabiona odporność.

To tylko część konsekwencji , które wynikają z szalejących w nas hormonów – głównie testosteronu i kortyzolu  – które przez cały czas stawiają nas w trybie gotowości do walki lub ucieczki. To stopniowo wycieńcza każdą sferę naszego życia.

Jeśli masz stresującą pracę, a nie masz możliwości, by ją z dnia na dzień zmienić, zacznij stopniowo redukować stres. Mniejszy poziom stresu, a co za tym idzie także testosteronu i kortyzolu w organizmie, poprawia nasz dobrostan psychiczny i jakość snu. 
Jagoda Turowska

Jagoda TurowskaPsycholog oraz trener umiejętności społecznych

O tym, co dokładnie możesz zrobić, dowiesz się w kolejnych sekcjach. 

Zobacz też: Badanie kortyzolu – dlaczego jest tak ważne?

Pielęgnuj relacje z innymi i pomagaj

Ludzie wokół nas – rodzina, przyjaciele, znajomi, sąsiedzi – sprawiają, że sami zaczynamy czuć się lepiej. To właśnie relacje czynią nas istotami społecznymi i dają nam prawdziwe szczęście. Wolisz dzielić radość z najbliższymi czy konsumować ją w samotności?

Uśmiech, podziękowanie, dobre słowo, pomoc w mniejszych i większych sprawach czy wolontariat – to wszystko poprawia samopoczucie i pomaga budować więzi z innymi. Nawet najmniejszy gest się liczy. 
Jagoda Turowska

Jagoda TurowskaPsycholog oraz trener umiejętności społecznych

Pomagając innym, tak naprawdę pomagasz też sobie. Nie tylko poprawisz dobrostan psychiczny, podniesiesz pewność siebie i poczucie własnej wartości, ale też przedłużysz swoje życie 

Zobacz też:

Naucz się mówić „nie”, stawiaj granice 

Odmawianie nigdy nie jest łatwe. Zazwyczaj czujemy się zobowiązani do pomocy, gdy ktoś o nią prosi. 

Ile razy zdarzyło Ci się rzucić wszystko i pomóc przyjaciółce lub koledze?

Ciągłe bycie na zawołanie wszystkich – bez troski o siebie – może z czasem doprowadzić do wypalenia, drażliwości i utraty kontroli nad własnym życiem.

Wyznaczanie granic jest trudne. Ale konieczne. 

Jeśli nie możesz poświęcić komuś czasu lub energii – powiedz to, a ciało i umysł będą Ci wdzięczne.

Znajdź czas tylko dla siebie

Być może jesteś cudownym rodzicem na pełen etat i troszczysz się o swoje dzieci. Być może większość doby spędzasz w pracy i troszczysz się o kolejne projekty. Tak czy inaczej, wiem, że trudno będzie Ci wyłuskać z grafiku choćby kilka chwil, żeby zwyczajnie pobyć sam na sam ze sobą.

Musisz to zrobić, żeby nie zwariować w natłoku kolejnych zadań, frustracji czy negatywnych emocji.

Gorąca kąpiel, samotny spacer, dobry film, trening, książka, kubek ulubionej kawy przy książce – nieważne, co wybierzesz, zrób to dla siebie.

Często się przytulaj

Badania naukowe jasno wskazują, że kontakt fizyczny z bliską osobą zmniejsza stres i uwalnia oksytocynę, czyli jeden z hormonów szczęścia. 

Być może Twój nastrój niekoniecznie się od razu poprawi, ale wszystkie negatywne emocje będziesz odczuwać o wiele słabiej .

Wypróbuj mindfulness, medytację i treningi relaksacyjne

Żyj tu i teraz.

Ale co to znaczy?

Coraz popularniejsze mindfulness to skupienie się na teraźniejszości – bez oceniania tego, co myślisz i jak się czujesz. 

Ta bardzo wyzwalająca praktyka nie tylko zestroi Cię z samym sobą, ale może też poprawić samopoczucie i obniżyć poziom stresu .

Świadomość chwili obecnej – swoich myśli, swoich uczuć, swojego ciała i otaczającego świata – może poprawić Twoje samopoczucie. Łatwo jest pędzić przez życie, nie przystając, by zauważać więcej. Uważność może pozytywnie zmienić sposób, w jaki postrzegasz życie i jak podchodzisz do codziennych wyzwań .
Jagoda Turowska

Jagoda TurowskaPsycholog oraz trener umiejętności społecznych

Jako dodatkowe wsparcie dla osiągnięcia wewnętrznego Zen możesz również wykorzystać:

  • ćwiczenia oddechowe,
  • trening autogenny Schultza ,
  • trening Jacobsona ,
  • medytację i mantry,
  • masaż,
  • jogę.

Myśl dobrze, mów dobrze, a… będzie dobrze

O pozytywnym myśleniu napisano podręczniki, nakręcono filmy i napisano piosenki (ja uwielbiam Bombaj od Łąki Łan, a Ty?), a i tak mamy z tym problem. 

Nie, nie będę Ci oferować banałów jak: zacznij myśleć pozytywnie, a wszystko się zmieni i będzie dobrze. Nie, nie będzie. Ale kiedy przestaniesz skupiać się na negatywach, możesz zmienić Twoje nastawienie do życia i otaczającej rzeczywistości.

„Na nasze pozytywne emocje wpływa czas dla siebie, robienie tego co się lubi, spędzony czas z innymi, czas na świeżym powietrzu” – przypomina Jagoda Turowska. 

Pozytywne emocje działają trochę jak filtr na nasze wewnętrzne okulary. Nie chodzi o to, żeby głupkowato się uśmiechać nawet gdy wszyscy płaczą. To ma być Twoja decyzja, żeby nawet w trudnościach dostrzegać tę iskrę dobra – dzięki temu łatwiej je zniesiesz i staniesz się lepszą osobą.

W trosce o zdrowie mentalne czasem potrzebna będzie pomoc specjalisty: psychologa czy psychiatry. Nie bój się poprosić o pomoc – to nie wstyd, a oznaka świadomości i odwagi.

A na koniec…

Pierwszym krokiem do zdrowszego i szczęśliwszego życia jest dostrzeżenie potrzeby zmiany. Jeśli widzisz, że coś nie gra – postaraj się to naprawić.

Nie narzucaj sobie zbyt wiele na początku. Nikt nie jest w stanie zmienić swojego życia w ciągu jednej nocy. Niech to będzie jedna zmiana w tygodniu lub w miesiącu. Gdy już opanujesz jeden nawyk, przejdź do następnego. Dokładaj kolejną cegiełkę.
Julia Skrajda

Julia SkrajdaDietetyczka

Zmiany wprowadzaj stopniowo, ale konsekwentnie. Tylko wtedy będą trwałe.

Zacznij traktować siebie trochę jak małe dziecko. Bądź dla siebie stanowczy, a jednocześnie miły i wyrozumiały. Nie karz się za to, że zapomniałeś zrobić trening albo byłeś zbyt zajęty, by trochę poczytać.

Nie zrobiłeś czegoś dzisiaj? Zadbaj o to, żeby jutro zrobić o 1% więcej.

Od czego zaczniesz?

FAQ

Jaka powinna być dzienna dawka witaminy D w Polsce?

Według Norm Żywieniowych dla Populacji Polskiej optymalna dawka witaminy D wynosi 2000 IU, czyli 50 µg. 

Przed rozpoczęciem suplementacji wskazane jest wykonanie badania krwi oraz konsultacja wyników z lekarzem lub farmaceutą. W czasie suplementacji należy kontrolować jej poziom. Sprawdź, jaka jest najlepsza witamina D3

Dlaczego kwasy omega-3 są tak ważne?

Kwasy Omega, a w szczególności Omega-3, wspierają wiele funkcji naszego organizmu: poprawiają kondycję oczu, pomagają zapobiegać chorobom serca, zapobiegają zakrzepom, regulują ciśnienie krwi i cholesterol, działają antyoksydacyjnie. 

Produkty bogate w kwasy omega-3 (np. ryby, siemię lniane, orzechy włoskie, tran) powinny być ważnym elementem codziennej diety. W przeciwnym razie – po konsultacji z lekarzem – możesz rozpocząć suplementację, np. kapsułkami lub tabletkami z kwasami omega-3.

Ile warzyw warto jeść w ciągu dnia?

Im bardziej kolorowy będzie Twój posiłek, tym lepiej. Warzywa mają niską kaloryczność i wysoką zawartość witamin i minerałów, więc dodawaj je do każdego posiłku. 

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, żeby w ciągu dnia jeść przynajmniej 400 g warzyw i owoców. Jeśli nie masz czasu przygotowywać posiłków, możesz skorzystać z diety pudełkowej.

Ile godzin w ciągu doby powinienem spać?

Sen jest kluczowy dla Twojego funkcjonowania w ciągu dnia, samopoczucia i komfortu psychicznego. Naukowcy sugerują, że dorosły człowiek powinien średnio spać 7 godzin na dobę, jednak zawsze jest to indywidualna kwestia. Pamiętaj, żeby każdego dnia dbać o higienę swojego snu.

Ile wody dziennie powinien pić dorosły człowiek?

Przyjmuje się, że powinniśmy wypijać 0,02 l wody na każdy kilogram masy ciała. Zapotrzebowanie na wodę zależy od wielu czynników: płeć, aktywność fizyczna, temperatura otoczenia.

Zdrowy, dorosły człowiek powinien wypijać ok. 2 litrów wody dziennie, a w czasie wysiłku czy upałów nawet 4–5 litrów.

Czym jest spontaniczna aktywność fizyczna?

Spontaniczna Aktywność Fizyczna (ang. NEAT) to wydatek energetyczny w ciągu dnia, który nie obejmuje zaplanowanych treningów. Obejmuje on każdy ruch, który sobie zafundujesz – wchodzenie po schodach, spacer do pracy, stanie w kolejce, sprzątanie w domu, zabawa z dzieckiem. 

Im częściej z niej będziesz korzystać, tym lepiej dla Twojego zdrowia – zrzucisz zbędne kilogramy, zmniejszysz ryzyko cukrzycy i wydłużysz swoje życie.

Jakie są refundowane programy badań profilaktycznych?

Obecnie Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi kilka programów profilaktycznych, które obejmują badania w kierunku m.in. raka szyjki macicy, raka jelita grubego, raka piersi, gruźlicy, chorób układu krążenia, chorób odtytoniowych czy raka płuc. Popularnym programem rządowym jest również Profilaktyka 40 Plus.

Źródła

Zobacz wszystkie

Addicott, M. A. (2014). Caffeine Use Disorder: A Review of the Evidence and Future Implications. Current addiction reports, 1(3), 186–192. https://doi.org/10.1007/s40429-014-0024-9

Akbaraly, T. N., Brunner, E. J., Ferrie, J. E., Marmot, M. G., Kivimaki, M., & Singh-Manoux, A. (2009). Dietary pattern and depressive symptoms in middle age. The British Journal of Psychiatry, 195(5), 408–413. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.108.058925

Alcohol and the Brain: An Overview | National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA). (b.d.). Pobrano 30 marzec 2023, z https://www.niaaa.nih.gov/publications/alcohol-and-brain-overview

Asp, M. (2015). Rest. Global qualitative nursing research, 2, 2333393615583663. https://doi.org/10.1177/2333393615583663

Bezpłatne pomiary w kioskach profilaktycznych | Pacjent. (b.d.). Pobrano 30 marzec 2023, z https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/bezplatne-pomiary-w-kioskach-profilaktycznych

Bishop, S. (2012, luty 24). How Do Smoker’s Brains Change in Response to High Nicotine Levels? Mayo Clinic News Network. https://newsnetwork.mayoclinic.org/discussion/smokers-brains-change-in-response-to-high-levels-of-nicotine/

California, M. S., PharmD, PhD Department of Pharmacy Alta Bates Summit Medical Center Berkeley. (b.d.). Hypervitaminosis: A Global Concern. Pobrano 31 marzec 2023, z https://www.uspharmacist.com/article/hypervitaminosis-a-global-concern

Do you need a daily supplement? (2018, wrzesień 1). Harvard Health. https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/do-you-need-a-daily-supplement

Healthy diet. (b.d.). Pobrano 31 marzec 2023, z https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet

Hirosaki, M., Ohira, T., Kajiura, M., Kiyama, M., Kitamura, A., Sato, S., & Iso, H. (2013). Effects of a laughter and exercise program on physiological and psychological health among community-dwelling elderly in Japan: Randomized controlled trial. Geriatrics & Gerontology International, 13(1), 152–160. https://doi.org/10.1111/j.1447-0594.2012.00877.x

Jarosza, M., Rychlik, E., Stoś, K., & Charzewskiej, J. (b.d.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie.

Knüppel, A., Shipley, M. J., Llewellyn, C. H., & Brunner, E. J. (2017). Sugar intake from sweet food and beverages, common mental disorder and depression: Prospective findings from the Whitehall II study. Scientific Reports, 7, 6287. https://doi.org/10.1038/s41598-017-05649-7

Kuyken, W., Weare, K., Ukoumunne, O. C., Vicary, R., Motton, N., Burnett, R., Cullen, C., Hennelly, S., & Huppert, F. (2013). Effectiveness of the Mindfulness in Schools Programme: Non-randomised controlled feasibility study. The British Journal of Psychiatry, 203(2), 126–131. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.113.126649

Miller, N. (2019, sierpień 19). Autogenic training exercise. Counselling & Psychological Services. https://services.unimelb.edu.au/counsel/resources/guided-exercises/autogenic-training

Mitchell, H. H., Hamilton, T. S., Steggerda, F. R., & Bean, H. W. (1945). THE CHEMICAL COMPOSITION OF THE ADULT HUMAN BODY AND ITS BEARING ON THE BIOCHEMISTRY OF GROWTH. Journal of Biological Chemistry, 158(3), 625–637. https://doi.org/10.1016/S0021-9258(19)51339-4

Mushtaq, B. (2018). Jacobson Muscle Relaxatation Technique (Jpmr) (20 Min). JOJ Nursing & Health Care, 8(1). https://doi.org/10.19080/JOJNHC.2017.08.555726

NIZP-PZH, dr inż K. S., prof nadzw. (2017, październik 10). Czy suplementy diety są bezpieczne? Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/czy-suplementy-diety-sa-bezpieczne/

Polacy_a_suplementy_diety. Zwyczaje suplementacyjne. Raport OSAVI (b.d.). https://osavi.com/media/wysiwyg/pdf/polacy_a_suplementy_diety.pdf

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. (b.d.). Pobrano 30 marzec 2023, z https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12357502/katalog/12860344

Sharif, M. A., Mogilner, C., & Hershfield, H. E. (2021). Having too little or too much time is linked to lower subjective well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 121(4), 933–947. https://doi.org/10.1037/pspp0000391

Sugawara, J., Tarumi, T., & Tanaka, H. (2010). Effect of mirthful laughter on vascular function. The American Journal of Cardiology, 106(6), 856–859. https://doi.org/10.1016/j.amjcard.2010.05.011

Sygit-Kowalkowska, E. (2014). Radzenie sobie ze stresem jako zachowanie zdrowotne człowieka – perspektywa psychologiczna.

White, M. P., Alcock, I., Wheeler, B. W., & Depledge, M. H. (2013). Would You Be Happier Living in a Greener Urban Area? A Fixed-Effects Analysis of Panel Data. Psychological Science, 24(6), 920–928. https://doi.org/10.1177/0956797612464659

Winston, A. P., Hardwick, E., & Jaberi, N. (2005). Neuropsychiatric effects of caffeine. Advances in Psychiatric Treatment, 11(6), 432–439. https://doi.org/10.1192/apt.11.6.432

Wolnicka, dr K. (2020, grudzień 4). Nowe zalecenia WHO dotyczące aktywności fizycznej. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. https://ncez.pzh.gov.pl/aktywnosc-fizyczna/nowe-zalecenia-who-dotyczace-aktywnosci-fizycznej/

Oceń artykuł
4.5
Głos oddany
11 opinii, ocena: 4.5
Mateusz Podlecki - Tekst

Redaktor Natu.Care

W Natu.Care edukuje na temat zdrowego stylu życia i obala niebezpieczne mity, przeciwstawiając im wyniki najnowszych badań naukowych. Dodatkowo interesuje się nowymi technologiami oraz ich wpływem na zdrowie i codzienne życie.

Witold Tomaszewski - Recenzja

Doktor nauk medycznych

Witold Tomaszewski
Zweryfikowane przez eksperta

Absolwent Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Łodzi. Wieloletni pracownik Instytutu Endokrynologii funkcjonującego w strukturach Akademii Medycznej w Łodzi oraz Regionalnego Ośrodka Osteoporozy i Poradnii Endokrynologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. W latach 2011–2012 Z-ca Głównego Inspektora Sanitarnego. Ekspert prawa żywnościowego i farmaceutycznego.

Michał Tomaszewski - Redakcja

Redaktor

Michał Tomaszewski

Absolwent Dziennikarstwa i Artes Liberales na Uniwersytecie Warszawskim. Od 2017 roku jako redaktor współpracuje z największymi portalami w Polsce i za granicą. Wcześniej przez 3 lata pracował w jednej z wiodących firm farmaceutycznych – branżę zdrowia i urody zna od podszewki. W wolnym czasie najbardziej lubi grać w tenisa lub jeździć na nartach.

Młode, piękne kobiety z dobrą kondycją skóry.
Zadbaj o zdrowy organizm

Spróbuj wysokiej jakości suplementów Natu.Care

Zobacz produkty