Wielki Dzień Pszczół 2024: Ty też możesz pomóc zapylaczom

Poznaj pszczele tajemnice i zobacz, dlaczego warto chronić te czarno-żółte owady.

Emilia Moskal - TekstTekstEmilia Moskal
Emilia Moskal - Tekst
TekstEmilia Moskal
Redaktorka Natu.Care

Emilia Moskal specjalizuje się w tekstach z zakresu medycyny i psychologii, w tym treściach dla podmiotów medycznych. Jest wielbicielką prostego języka i komunikacji przyjaznej czytelnikowi. W Natu.Care pisze edukacyjne artykuły.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Agnieszka  Dukat-Pokrywa - RecenzjaRecenzjaAgnieszka Dukat-Pokrywa
Zweryfikowane przez eksperta
Agnieszka  Dukat-Pokrywa - Recenzja
Recenzja
Agnieszka Dukat-Pokrywa
Pszczelarka

Agnieszka Dukat-Pokrywa jest właścicielką gospodarstwa agroturystycznego Pasieka na Brzegu. Hoduje w nim pszczoły, uprawia borówkę amerykańską oraz ogród przyjazny dla owadów zapylających. Prowadzi też warsztaty pszczelarskie dla dzieci i dorosłych, a w przytulnym apartamencie przyjmuje gości. Jest entuzjastką natury i jej dobroczynnego wpływu na człowieka.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Bartłomiej Turczyński - RedakcjaRedakcjaBartłomiej Turczyński
Bartłomiej Turczyński - Redakcja
RedakcjaBartłomiej Turczyński
Redaktor naczelny

Bartłomiej Turczyński jest redaktorem naczelnym Natu.Care. Odpowiada za jakość treści tworzonych m.in. w serwisie Natu.Care i dba o to, żeby wszystkie artykuły były oparte na rzetelnych badaniach naukowych i konsultowane ze specjalistami z branży.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Nina Wawryszuk - Fact-checkingFact-checkingNina Wawryszuk
Nina Wawryszuk - Fact-checking
Fact-checkingNina Wawryszuk
Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Wielki Dzień Pszczół 2024: Ty też możesz pomóc zapylaczom
23 kwietnia, 2024
Recenzja
Redakcja
Fact-checking

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

16 min
Dlaczego możesz nam zaufać

Dlaczego możesz nam zaufać

Artykuły na Natu.Care są pisane na podstawie badań naukowych, danych ze stron rządowych oraz innych rzetelnych źródeł. Teksty powstają przy współpracy z lekarzami, dietetykami i innymi specjalistami do spraw zdrowia i urody. Artykuły są opiniowane przed publikacją oraz podczas znaczących aktualizacji.


Dowiedz się więcej w naszym procesie redakcyjnym

Informacja o reklamach

Informacja o reklamach

Treści na Natu.Care mogą zawierać linki do produktów, ze sprzedaży których możemy dostać prowizję. Tworząc treści, trzymamy się wysokich standardów redakcyjnych i dbamy o obiektywne podejście do omawianych produktów. Obecność linków afiliacyjnych nie jest dyktowana przez naszych partnerów, a sami dobieramy produkty, które recenzujemy w pełni niezależnie.


Dowiedz się więcej w naszym regulaminie

Media o nas:

Bez nich nie zjadłbyś kanapki z pomidorem, a w mięsnym zostawiałbyś pół wypłaty. Zapylacze codziennie ratują świat przed klęską głodu. Dobrze przeczytałeś głodu, nie miodu.

To nie przesada. Szacuje się, że około ⅓ światowej żywności powstaje dzięki pszczołom  i innym zapylaczom. Aż ¾ roślin uprawnych nie istniałaby bez tych owadów – musielibyśmy pożegnać większość warzyw i owoców.

Choć w ostatnich latach populacja pszczół miodnych rośnie, jeszcze za wcześnie na optymizm. Pasiaste mieszkanki uli nadal potrzebują ochrony. Dobra wiadomość jest taka, że Ty też możesz im pomóc.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Dlaczego pszczoły są super.
  • Jak wygląda sytuacja pszczelarstwa w Polsce.
  • Jak pszczoły karmią świat (i co mają wspólnego z mięsem).
  • Kto jeszcze z owadziej rodziny jest dzielnym zapylaczem.
  • Co możesz zrobić dla pszczół.

Zobacz też:

Kiedy wypada Dzień Pszczół?

W Polsce pszczoły mają aż dwa święta: 20 maja razem z całym globem obchodzimy Światowy Dzień Pszczół. Ale w zaciszu naszych polskich pasiek świętujemy jeszcze Wielki Dzień Pszczół, który przypada 8 sierpnia. W tym roku obchodzimy go już po raz jedenasty. Przyłącz się!

Poznaj bohaterki

Pszczoły to owady błonkoskrzydłe z grupy żądłówek. Podobnie można sklasyfikować też osy – siłą rzeczy owady te są do siebie dość podobne. Odróżnia je jednak między innymi to, co jedzą. Osy, choć też potrafią odżywiać się nektarem, są głównie mięsożerne. To sprawni myśliwi, którzy nie gardzą również padliną. Pszczoły przeszły za to całkowicie na wegetarianizm.

Pszczoła miodna jest jednym z gatunków pszczół żyjących w Polsce, jest zapylaczem i owadem zapylającym. Natomiast nie jest dziką pszczołą, tylko zwierzęciem hodowlanym.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

Roślinna dieta wpłynęła na wygląd pszczół miodnych – charakterystyczne futerko pomaga im zbierać pyłek, który łatwo się do niego przyczepia. W odróżnieniu od os, z natury są pokojowe i niechętnie żądlą – to ich ostatnia deska ratunku. Korzystają z niej głównie dla obrony kolonii. 

Do pszczelego żądła przylegają niektóre narządy wewnętrzne. Po użądleniu, żądło pszczoły zostaje w skórze, a wraz z nim część jej organów, co jest śmiertelne dla samej pszczoły. Inaczej jest z osami, które mogą żądlić wielokrotnie, bez przykrych dla siebie konsekwencji.

Ciekawostka

Prawie wszystkie pszczoły żywią się pokarmem roślinnym. Istnieje jednak rodzaj pszczół Trigona, której przedstawicielki odżywiają się padliną. Na szczęście nie spotkasz ich w Polsce. Trigona necrophaga, czyli pszczoła sępowa nie ma żądła, ale najbardziej zadziwiające jest to, że z padliny potrafi produkować miód .

Ciekawostka

Pszczoły nie widzą koloru czerwonego. Widzą za to w widmie ultrafioletowym, którego my nie jesteśmy w stanie zobaczyć .

Pszczele zwyczaje

Pszczoły miodne to rodzinne stworzenia. Ich pojedyncze stado pochodzące od jednej królowej-matki nazywa się rodziną pszczelą. Jeśli czasem masz po dziurki w nosie swojego rodzeństwa lub kuzynostwa, pomyśl, że pszczoła miodna musi radzić sobie z krewnymi w liczbie od 20 do nawet 120 tysięcy .

Liczba pszczół w ulu zależy od pory roku – w okresie letnim, gdy królowa składa jajeczka (czerwi się) pszczół jest najwięcej. Jednak z końcem sierpnia sezon rozrodczy się kończy, a trutnie (panowie pszczoły)  są wypędzani z gniazda, bo wykonali swoje zadanie .

Rodzina pszczela ma ścisłą hierarchię i można powiedzieć, że panuje w niej system kastowy. Na szczycie znajduje się królowa, która jako jedyna może się rozmnażać i na ogół jest matką wszystkich robotnic. Cóż, matka jest tylko jedna…

Kolejną grupą są trutnie. Generalnie zajmują się jedzeniem i… zapładnianiem. Z pozoru ich życie wydaje się sielanką, ale gdy tylko przychodzi jesień, królowa przestaje się czerwić i panowie stają się nieprzydatni. Robotnice brutalnie wypędzają ich z gniazda albo zabijają .

Trutnie po zapłodnieniu matki pszczelej umierają.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

Skoro wspomniałam o robotnicach: to najliczniejsza grupa w pszczelej rodzinie. To jaką rolę odgrywa pszczoła robotnica, zależy od jej wieku . Najmłodsze dbają o czystość i porządek w ulu. Trochę starsze zajmują się larwami.

Niektóre, około tygodniowe pszczoły posiadają gruczoły wytwarzające substancję zwaną pszczelim mleczkiem. Jest to pokarm królowej i trutni. Gdy pszczoły mają około dwóch tygodni, przebranżawiają się w budownicze. To właśnie one budują charakterystyczne plastry z pszczelego wosku.

Pszczoły woszczarki wypacają wosk specjalnymi gruczołami woskowymi znajdującymi się na spodniej stronie odwłoka.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

U starszych, trzytygodniowych pszczół wykształca się jad i żądło. Wówczas zostają strażniczkami, broniąc ula przed intruzami i amatorami miodu. Trzeba oddać, że robią to z pełnym poświęceniem (kto, tak jak ja, natknął się kiedyś na dzikie gniazdo pszczół, ten wie).

Najstarsze i najbardziej doświadczone pszczoły zbierają nektar, spadź, pyłek kwiatowy i wodę. Dostarczają więc pokarm niezbędny do przetrwania roju. I to właśnie je spotykamy najczęściej.

Po wodę latają najstarsze zbieraczki, gdyż jest to najbardziej niebezpieczne zadanie.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

Ciekawostka

Według szacunków pszczoła miodna w ciągu swojego życia przelatuje nawet 800 km! Średnia długość życia pszczoły-robotnicy wynosi zaledwie 5–6 tygodni.

Czarno-żółte statystyki

Pszczoły w Polsce

Około 80% roślin uprawnych w Polsce jest zapylana przez owady, a 90% tych owadów stanowią pszczoły. Co ciekawe, dzięki tym owadom nawet rośliny wykorzystujące do zapylania wiatr dają obfitsze plony. Według Najwyższej Izby Kontroli pszczoły zarabiają dla polskiego rolnictwa od 4,1 do 4,7 miliarda złotych rocznie .

W Polsce żyje około 470 gatunków pszczół,  ale prawie połowa z nich jest zagrożona wyginięciem . Na szczęście, od 2011 roku badacze obserwują stały wzrost populacji pszczoły miodnej.

Program Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt Gospodarskich prowadzi statystyki rodzin pszczelich objętych ochroną. Zgodnie z nimi w ciągu ostatniego dziesięciolecia (2013–2022) populacja pszczelich rodzin objętych ochroną wzrosła w Polsce o ponad 27% .

Również dane z rejestrów Inspekcji Weterynaryjnej wydają się optymistyczne – w 2021 roku w porównaniu do roku 2020, liczba pszczelich rodzin w zarejestrowanych pasiekach wzrosła o 14% .

Czy to oznacza, że przyszłość polskiego pszczelarstwa maluje się w różowych barwach, a my możemy spijać nektar zwycięstwa?

Niekoniecznie. Po pierwsze według danych Zakładu Pszczelnictwa w Puławach współczynnik napszczelenia, czyli liczby rodzin pszczelich na km², w 2021 roku wynosił średnio 6,4 . Eksperci wskazują, że powinien wynosić przynajmniej 8.

Poziom napszczelenia jest nierówny. W niektórych województwach jak  w małopolskim (12,5), lubelskim (10,4) czy podkarpackim (9,8) mamy do czynienia z przepszczeleniem.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

Inną kwestią jest to, że prawie 30% pszczelarzy w Polsce ma powyżej 65 lat . Kto przejmie opiekę nad pasiekami, gdy udadzą się na zasłużoną pszczelą emeryturę?

Pszczoły na świecie

Światowa populacja pszczół jest obserwowana od lat 60. XX wieku.

Pod koniec lat 80. Europa zmierzyła się ze znacznym spadkiem populacji pszczół. Jednak sytuacja zaczyna się poprawiać. Według danych Komisji Europejskiej w 2021 roku nastąpił 6% wzrost liczby uli w krajach Unii Europejskiej, w porównaniu do roku poprzedniego .

Najwięcej rodzin pszczelich posiadają Hiszpania, Rumunia i Grecja. Polska zajmuje w tym zestawieniu czwarte miejsce. Tak blisko do podium…!

Pewnego razu w Ameryce

Od początku XXI wieku, co jakiś czas amerykańskie media obiegają informacje o masowym wymieraniu pszczół. W 2018 roku do wiadomości podano jakoby pszczelarze ze Stanów Zjednoczonych stracili 40% pszczół miodnych . Wywołało to panikę i obawy o masowe wymieranie pszczół.

Jednak światowe dane dotyczące populacji tych owadów nie potwierdzają niepokojów . Nie potwierdzają tego również dane amerykańskiego Departamentu do spraw Rolnictwa (U.S. Department of Agriculture), według których w porównaniu z latami 2000–2009, w latach 2010–2020 populacja amerykańskich pszczół urosła o 7,7%.

Nie oznacza to jednak, że pszczoły w Stanach Zjednoczonych nie są zagrożone. Zmiany klimatyczne wywołują w tym regionie coraz więcej klęsk żywiołowych, co może mieć niekorzystny wpływ na lokalne populacje tych zapylaczy.

Nie bez znaczenia jest również niszczenie środowiska naturalnego pszczół, a co za tym idzie braki pożywienia oraz inwazja roztoczy – dręczy pszczelich.

Świat bez pszczół, czyli pustki na… talerzu

Trwa sezon ogórkowy. Czas słońca, wakacji, beztroski i… zbiorów chrrrupiących ogórków gruntowych. To również okres, kiedy pakujemy je do weków z myślą o zimie. Bez pszczół sezon ogórkowy moglibyśmy bez przeszkód nazwać sezonem pustego słoika.

Od zapylaczy zależnych jest około 300 tysięcy gatunków roślin, a wiele z nich to rośliny jadalne. Zbyt mała ilość pszczół pozbawi nas nie tylko przyjemności z jedzenia, ale też wielu podstawowych źródeł składników odżywczych w diecie. To w końcu z warzyw i owoców czerpiemy najwięcej witamin, mikro i makroelementów.

Czego nie zjadłbyś bez pszczół?

Warzywa

Bez pszczół możesz zapomnieć o ogórkach, dyniach i kabaczkach. Bez zapylania nie zaowocują, więc nie będzie czego zbierać. Część warzyw potrzebuje pszczół, by wydać nasiona, czyli się rozmnożyć. Mimo że nie jemy ich owoców, a na przykład bulwy lub kwiatostany, również nie przetrwają bez zapylaczy.

Do takich warzyw należą na przykład:

  • kalafior,
  • marchew,
  • por,
  • kapusta,
  • brokuł,
  • buraki.

Istnieją również rośliny, które do rozmnażania wykorzystują siłę wiatru. Jednak pszczoły efektywnie dokładają ciężką pracę skrzydełek do tego procesu, sprawiając, że zbiory są większe i lepszej jakości. Mimo że rośliny te prawdopodobnie przetrwałyby bez zapylaczy, ich ilość zmniejszyłaby się, a ceny poszybowałyby w górę.

Do tej grupy warzyw należą:

  • pomidory,
  • papryka,
  • ziemniaki,
  • cebula.

Pożegnać musielibyśmy się również z wieloma nasionami, ziołami i przyprawami, takimi jak nasiona słonecznika, gorczyca czy migdały.

Owoce

Co może być lepszego w upalny letni dzień niż miseczka zimnych czereśni prosto z lodówki? Albo makaron z truskawkowym sosem (polskie spaghetti)? Ciężko byłoby wymyślić jakiś dobry zamiennik dla tych pyszności, a bez pszczół bylibyśmy do tego zmuszeni.

Dzięki zapylaczom możemy nadal cieszyć się smakiem:

  • jabłek,
  • gruszek,
  • truskawek,
  • poziomek,
  • jagód,
  • pomarańczy,
  • arbuzów,
  • czereśni,
  • kiwi,
  • agrestu,
  • porzeczek…

W skrócie, z popularnych owoców zostałyby nam praktycznie tylko banany. Tak jak w przypadku warzyw, nawet jeżeli część roślin owocowych potrafi zapylać się przez wiatr, ich plony byłyby dużo mniej obfite, a owoce mniejsze i często zniekształcone.

Ciekawostka

Bez pszczół kawa stałaby się dobrem luksusowym. Kawowiec jest wprawdzie samopylny, ale potrzebuje zapylaczy, by uzyskać zdrowe plony. Bez tego roślina byłaby podatna na choroby i wydawałaby znacznie mniej nasion. Pomyśl o tym przy popołudniowym cappuccino.

Mięso?!

Tak, z mięsem też byłoby krucho w świecie bez pszczół. Owady te zapylają bowiem większość roślin pastewnych, czyli tych, którymi żywi się bydło. Oczywiście krowy nie wyginęłyby bez koniczyny czy lucerny, ale hodowcy byliby zmuszeni czymś je zastąpić, co zwiększyłoby koszty hodowli.

I zapewne już domyślasz się, co by to oznaczało. Wzrost cen. Nie tylko mięsa, ale również nabiału.

Co to jest zapylanie

Widzisz więc, że to nie miód jest pszczelim złotem, a zdolność zapylania. A o co właściwie w nim chodzi?

Rośliny nasienne, jak większość żywych organizmów, do rozmnażania potrzebują połączyć żeńskie i męskie komórki rozrodcze. Ale ciężko iść na randkę, kiedy głęboko zapuściłeś korzenie w ziemi. Właśnie dlatego męskie komórki rozrodcze wyewoluowały do postaci pyłku, który jest lekki i łatwo się przenosi.

Część roślin nasiennych do przenoszenia pyłku na inne kwiaty wykorzystuje wiatr. Inne są uzależnione od małych, włochatych pomocników, które zbierając nektar, roznoszą pyłek wprost do kolejnych kwiatostanów. W tej symbiozie każdy wygrywa: pszczoły nie chodzą głodne, a rośliny mogą cieszyć się potomstwem.

Ciekawostka

Pszczoły latają z prędkością 20–30 kilometrów na godzinę, jednak niektóre źródła podają, że w sprzyjających warunkach mogą osiągnąć nawet 60 km/h.

Nie tylko pszczoły

Aż 90% zapylaczy żyjących w Polsce to pszczoły miodne, ale nie chcemy robić przykrości pozostałym 10%, dlatego zaraz je przedstawię. Do grupy owadów zapylających należą także:

Trzmiele

Trzmiele należą do pszczelej rodziny i proszą, aby nie nazywać ich bąkami. Bąki to gryzące robale, przypominające muchy. Trzmiele są zaś puszystymi, słodkimi kuleczkami i choć mają żądło, to żądlą jeszcze rzadziej niż pszczoły. Serio, słyszeliście, żeby kogoś użądlił trzmiel?

Ponadto niestraszne im niskie temperatury (nawet 12°C), potrafią pracować przy mżawce i robią to około 2–3 godziny dłużej w ciągu dnia niż pszczoły.

Murarka ogrodowa

To też pszczoła, tylko z gatunku samotnic. W przeciwieństwie do swojej sławniejszej kuzynki – pszczoły miodnej – wszystkie samice murarki zakładają swoje gniazda i wychowują młode samodzielnie.

Choć wyposażona w żądło, murarka raczej Cię nie użądli – nawet w obronie swojego gniazda. Jest mniejsza od pszczoły miodnej i nieco ciemniejsza – jej ubarwienie jest rudo-brązowe.

Motyle

Te chaotycznie fruwające piękności też żywią się kwiatowym nektarem, więc również przenoszą pyłek. Są w tym jednak mniej skuteczne niż pszczołowate, bo większość gatunków nie posiada na ciele włosków. A jak już wiesz, włoski zwiększają skuteczność zapylaczy, bo przyczepia się do nich pyłek.

Do grupy owadów zapylających należą również ćmy, chrząszcze i bzygi.
Agnieszka Dukat Pokrywa

Agnieszka Dukat-Pokrywapszczelarka z Pasieki na Brzegu

Czego pszczoły boją się najbardziej – o zagrożeniach

Gdyby zapytać pszczół, pewnie odpowiedziałyby, że najbardziej boją się skończyć w dziobie ptaka. Jednak eksperci są zgodni: największym zagrożeniem dla pszczół jest człowiek (z tą całą swoją cywilizacją).

Nasz rozwój zabiera pszczołom habitat, czyli ich naturalne środowisko życia. Łąki zastępujemy blokowiskami, a dzikie kwiaty równo przyciętym trawnikiem. Duże znaczenie dla zdrowia i liczebności zapylaczy ma również zanieczyszczenie środowiska i rozprzestrzenianie gatunków inwazyjnych (czyli takich, których nie powinno być w danym regionie) .

Nie pomaga też ocieplenie klimatu, które ma wpływ na okresy kwitnienia poszczególnych roślin, co przekłada się na dostępność pokarmu dla owadów. Jak wykazało badanie z 2021 roku  wzrastające temperatury mają też znaczenie dla jakości nasienia samców pszczół. A to przekłada się w oczywisty sposób na liczebność pszczelich rodzin.

Dodatkowo środki ochrony roślin również mogą szkodzić zapylaczom, zwłaszcza jeśli różne preparaty są stosowane jednocześnie. Wówczas, nawet jeżeli poszczególne substancje nie stanowiłyby zagrożenia, ich mieszanki mogą już być trujące .

Co możesz zrobić dla pszczół?

Czytasz: zmiana klimatu, pestycydy, betonoza i pewnie myślisz sobie, no co ja mogę…? Fakt, na globalne czynniki masz znikomy wpływ, ale jest kilka rzeczy, za które pszczoły będą Ci wdzięczne.

Na balkonie

Zamiast petunii i pelargonii możesz wysiać w skrzynkach rośliny miododajne. Należą do nich na przykład chabry, geranium (czyli bodziszki), groszek (ma przepiękne kwiaty i jest szybkorosnącym pnączem), kocanki, kocimiętka (coś dla kociarzy), koniczyna, kosaćce czy wrzosy. Osobiście mogę polecić krwawnicę – jest odporna nawet na takie „talenty” ogrodnicze, jak ja.

Możesz też przygotować poidełko dla owadów. Wystarczy, że do podstawki od doniczki wlejesz trochę wody i poukładasz kamienie, tak by częściowo wystawały nad taflę. Z takiego wodopoju będą mogły skorzystać zarówno owady, jak i małe ptaki.

W ogrodzie

A gdyby nie kosić trawy tak skrzętnie w każdym zakamarku ogrodu? Oszczędź sobie pracy i zostaw kawałek terenu, aby zdziczał. Możesz również skorzystać z gotowych mieszanek nasion dzikiej łąki, dostępnych w sklepach ogrodniczych.

Pomocne dla pszczół będą też wszelkie drzewa owocowe (jabłonie, grusze, śliwy) oraz krzewy owocowe, np. borówki. I pszczoły się najedzą i Ty też.

W ogrodzie również sprawdzi się poidełko. Jedno możesz ustawić na podwyższeniu, a drugie na ziemi – kto wie, może napije się też jakiś jeżyk?

Ogródek działkowy może być za to doskonałym miejscem na domek dla owadów. Możesz zrobić go samodzielnie lub kupić gotowy (w większości marketów budowlanych).

Pszczela playlista

Jeśli chcesz przyciągnąć więcej pszczół do swojego ogrodu, pobaw się w… DJ-a. Pszczoły informują swoje towarzyszki o najlepszych miejscach zbierania pyłku i nektaru, emitując dźwięki o częstotliwości 250–300 Hz. Tak się składa, że niektóre piosenki mają podobną częstotliwość.

Oto 50 kawałków, dzięki którym rozkręcisz każdą pszczelą imprezę <przenieś się na Spotify>.

W mieście

Wiele miast w Polsce zdaje się dostrzegać potrzebę ochrony owadów zapylających. Wystarczy wspomnieć, że do inicjatywy Manifest Gmin Przyjaznych Pszczołom w 2018 roku przystąpiło aż 269 gmin z całej Polski.

W niektórych miejscowościach przydrożne pasy zieleni przestały być koszone i wysiewa się na nich polne kwiaty. Na obszarach zieleni miejskiej sadzi się rośliny miododajne.

Ty też masz wpływ na to co dzieje się w Twoim mieście – dzięki budżetom obywatelskim. Możesz głosować za powstawaniem dzikich łąk oraz nowymi nasadzeniami drzew i innych roślin. To naprawdę robi różnicę!

Kupujesz miód w markecie? A może warto wesprzeć lokalne pasieki? Kupując certyfikowane miody z Twojej okolicy, również działasz dla dobra pszczół. I swojego – takie produkty prawdopodobnie będą znacznie zdrowsze niż marketowe propozycje.

Na wsi

Badania potwierdzają, że stosowanie neonikotynoidów, czyli substancji wykorzystywanych w niektórych środkach ochrony roślin (pestycydach), jest dla pszczół śmiertelnym zagrożeniem . I to nawet wtedy, gdy były stosowane w dawkach mniejszych, niż zalecał producent.

Jeżeli chcesz pomóc pszczołom, zwracaj uwagę na skład środków, których używasz do oprysków (niezależnie od tego czy chodzi o uprawy, czy rośliny ozdobne w ogrodzie).

Zobacz też:

Podsumowanie

  • W Polsce żyje około 470 gatunków pszczół. Aż 222 z nich jest zagrożonych wyginięciem.
  • Pszczoły odpowiadają za zapylanie około 80% roślin uprawnych w Polsce.
  • Rodzina pszczela  działa jak jeden, sprawnie funkcjonujący organizm, w którym każdy osobnik ma ściśle określone role.
  • Populacja pszczół  w Polsce zwiększa się, ale nadal nie osiągnęliśmy optymalnego współczynnika napszczelenia.
  • Bez pszczół stracilibyśmy większość warzyw i owoców, które jemy na co dzień.
  • Owady zapylające mają też wpływ na produkcję mięsa i nabiału – wiele gatunków roślin pastewnych jest przez nie zapylana.
  • Oprócz pszczół  do grupy zapylaczy należą m.in trzmiele, murarki ogrodowe  i motyle.
  • Możesz pomóc owadom zapylającym, siejąc i sadząc rośliny miododajne.

FAQ

Ile kwiatów odwiedza pszczoła?

Podczas jednego wylotu z ula (lub gniazda) pszczoła miodna odwiedza około 50–100 kwiatów. Aby wyprodukować kilogram miodu, potrzebnych jest aż 4 miliony wizyt na kwiatach. Jedna pszczoła w ciągu całego swojego życia jest w stanie wyprodukować płaską łyżeczkę miodu.

Jak długo żyje królowa pszczół?

Królowe-matki żyją znacznie dłużej niż pszczoły robotnice. Przeciętnie pszczoła robotnica żyje tylko 5–6 tygodni, podczas gdy królowa dożywa około 5 lat.

Dlaczego pszczoły są pożyteczne?

Pszczoły  to bardzo pożyteczne owady. Nie tylko dostarczają nam słodki przysmak w postaci miodu, ale przede wszystkim pomagają zapylać rośliny – również te uprawne. To właśnie dzięki zapylaniu pszczoły mają ogromny wpływ na rolnictwo, a tym samym dostatek jedzenia.

Co się dzieje po śmierci królowej pszczół?

Po śmierci królowej pszczelej rodziny robotnice hodują z młodych larw nowe królowe. Za życia pszczela królowa-matka wydziela specjalne hormony, które uniemożliwiają innym pszczołom rozmnażanie się.

Brak tych hormonów po jej śmierci daje sygnał rojowi do hodowli nowych królowych. Jedna z nich zastąpi poprzednią królową, reszta zginie lub odleci z częścią roju, by założyć nową pszczelą rodzinę.

Ile kosztuje 1 ul z pszczołami?

Cena ula zależy od jego wielkości i rodzaju. Pszczelarka Agnieszka Dukat-Pokrywa wyjaśnia: ceny uli styropianowych wynoszą od 450 zł do 700 zł, drewnianych zaczynają się od 500 zł. Za odkład, czyli małą 5-ramkową rodzinę pszczelą trzeba zapłacić 300 zł. Za dużą, przezimowaną około 550–800 zł.

Jaki rodzaj miodu jest najzdrowszy?

Za najcenniejszy uważa się miód spadziowy, czyli pozyskiwany ze spadzi zgromadzonej na drzewach. Pszczelarze podkreślają prozdrowotne i smakowe walory zwłaszcza miodu ze spadzi iglastej.

Bardzo cennym produktem pszczelim jest również pierzga. To mieszanina miodu, pyłku kwiatowego i… śliny pszczół. Zawiera wiele witamin i minerałów. Zazwyczaj można ją kupić pod postacią brązowych granulek.

Czy miód to odchody pszczół?

Nie, ale pszczeli układ trawienny ma z miodem sporo wspólnego. To właśnie w nim (konkretnie w wolu miodowym) do nektaru kwiatowego dołączają enzymy niezbędne do przekształcenia go w miód. Następnie substancja jest przez pszczołę zwracana do komórek plastra, gdzie miód dojrzewa.

Agnieszka Dukat-Pokrywa, pszczelarka dodaje: dojrzewanie polega na odparowaniu nadmiaru wody. Dojrzały miód nie może zawierać więcej  niż 18 % wody (tylko wrzosowy zawiera 22 % wody). Zbyt duża ilość wody może doprowadzić do sfermentowania miodu i jego zepsucia.

Źródła

Zobacz wszystkie

Blacquière, T., Smagghe, G., van Gestel, C. A. M., & Mommaerts, V. (2012). Neonicotinoids in bees: A review on concentrations, side-effects and risk assessment. Ecotoxicology21(4), 973–992. https://doi.org/10.1007/s10646-012-0863-x

De Jong, D., & Lester, P. J. (2023). The global challenge of improving bee protection and health. Frontiers in Bee Science1. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frbee.2023.1118292

Honey Bees as Pollinators, Their Habitats and Products. (b.d.). Pobrano 20 lipiec 2023, z https://extension.missouri.edu/publications/m403

How Honeybees Reproduce—PerfectBee. (b.d.). Pobrano 20 lipiec 2023, z https://www.perfectbee.com/learn-about-bees/the-science-of-bees/how-honeybees-reproduce

How Neonicotinoids Can Kill Bees | Xerces Society. (b.d.). Pobrano 21 lipiec 2023, z https://xerces.org/publications/scientific-reports/how-neonicotinoids-can-kill-bees

https://www.facebook.com/unep. (2019, maj 20). Why bees are essential to people and planet. UNEP. http://www.unep.org/news-and-stories/story/why-bees-are-essential-people-and-planet

Hung, K.-L. J., Kingston, J. M., Albrecht, M., Holway, D. A., & Kohn, J. R. (2018). The worldwide importance of honey bees as pollinators in natural habitats. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences285(1870), 20172140. https://doi.org/10.1098/rspb.2017.2140

Khalifa, S. A. M., Elshafiey, E. H., Shetaia, A. A., El-Wahed, A. A. A., Algethami, A. F., Musharraf, S. G., AlAjmi, M. F., Zhao, C., Masry, S. H. D., Abdel-Daim, M. M., Halabi, M. F., Kai, G., Al Naggar, Y., Bishr, M., Diab, M. A. M., & El-Seedi, H. R. (2021). Overview of Bee Pollination and Its Economic Value for Crop Production. Insects12(8), Article 8. https://doi.org/10.3390/insects12080688

Kobylińska, M. (2021a). Regional variation of beekeeping in Poland. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician66, 25–38. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.7388

Kobylińska, M. (2021b). Regionalne zróżnicowanie pszczelarstwa w Polsce. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician66(2). https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.7388

Nie tylko pszczoły zapylają kwiaty! - ŚwiatOZE.pl. (2018, sierpień 10). https://swiatoze.pl/nie-tylko-pszczoly-zapylaja-kwiaty/

O pszczołach—Pomagamy Pszczołom. (b.d.). Pobrano 20 lipiec 2023, z https://www.pomagamypszczolom.pl/o-pszczolach

Ogród dla pszczół. (2023, styczeń 5). Dzicy zapylacze. https://dzicyzapylacze.pl/ogrod-dla-pszczol/

Patel, V., Pauli, N., Biggs, E., Barbour, L., & Boruff, B. (2021). Why bees are critical for achieving sustainable development. Ambio50(1), 49–59. https://doi.org/10.1007/s13280-020-01333-9

Profesorskie Gadanie: Miód z padliny i pszczoły-sępy, czyli o hologenomie, ewolucji i zadziwiającej przyrodzie. (2018, styczeń 11). Profesorskie Gadanie. https://profesorskiegadanie.blogspot.com/2018/11/miod-z-padliny-i-pszczoy-sepy-czyli-o.html

Pszczelarski, P. (b.d.). Zapylanie roślin przez pszczoły miodne. Pobrano 20 lipiec 2023, z https://www.portalpszczelarski.pl/artykul/167/zapylanie_roslin_przez_pszczoly_miodne.html

Pszczoły—Liczebność populacji w poszczególnych latach | Programy Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt Gospodarskich. (b.d.). Pobrano 21 lipiec 2023, z http://www.bioroznorodnosc.izoo.krakow.pl/pszczoly/liczebnosc

The Colony and Its Organization. (b.d.). Mid-Atlantic Apiculture Research and Extension Consortium. Pobrano 20 lipiec 2023, z https://canr.udel.edu/maarec/honey-bee-biology/the-colony-and-its-organization/

What Do Bees See? And How Do We Know? (2011, lipiec 27). NC State News. https://news.ncsu.edu/2011/07/wms-what-bees-see/

Wycofajmy pestycydy szkodliwe dla pszczół! (b.d.). Greenpeace Polska. Pobrano 21 lipiec 2023, z https://www.greenpeace.org/poland/aktualnosci/888/wycofajmy-pestycydy-szkodliwe-dla-pszczol/

Zhao, H., Mashilingi, S. K., Liu, Y., & An, J. (2021). Factors Influencing the Reproductive Ability of Male Bees: Current Knowledge and Further Directions. Insects12(6), Article 6. https://doi.org/10.3390/insects12060529

RAPORT Biznes na rzecz bioróżnorodności https://backend.pomagamypszczolom.pl/media/attachments/RAPORT_Biznes_na_rzecz_bioroznorodnosci_MALY.pdf

Raport III edycja Manifest Gmin Przyjaznych Pszczołom https://backend.pomagamypszczolom.pl/media/attachments/raport2019_SELzU07.pdf

Instytut Ogrodnictwa – PIB Zakład Pszczelnictwa w Puławach Sektor pszczelarski w Polsce w 2021 roku http://www.inhort.pl/wp-content/uploads/2022/07/Sektor-pszczelarski-w-Polsce-w-2021-roku.pdf

Bee statistics and key facts you need to know in 2023! (2023, luty 3). https://worldanimalfoundation.org/advocate/bee-statistics/

Osterman, J., Aizen, M. A., Biesmeijer, J. C., Bosch, J., Howlett, B. G., Inouye, D. W., Jung, C., Martins, D. J., Medel, R., Pauw, A., Seymour, C. L., & Paxton, R. J. (2021). Global trends in the number and diversity of managed pollinator species. Agriculture, Ecosystems & Environment322, 107653. https://doi.org/10.1016/j.agee.2021.107653

Honey Market Overview (Spring 2023). (2023, kwiecień 21). https://agriculture.ec.europa.eu/farming/animal-products/honey_pl

Oceń artykuł
5.0
Głos oddany
5 opinii, ocena: 5.0
Emilia Moskal - Tekst

Redaktorka Natu.Care

Emilia Moskal specjalizuje się w tekstach z zakresu medycyny i psychologii, w tym treściach dla podmiotów medycznych. Jest wielbicielką prostego języka i komunikacji przyjaznej czytelnikowi. W Natu.Care pisze edukacyjne artykuły.

Agnieszka  Dukat-Pokrywa - Recenzja

Pszczelarka

Agnieszka Dukat-Pokrywa
Zweryfikowane przez eksperta

Agnieszka Dukat-Pokrywa jest właścicielką gospodarstwa agroturystycznego Pasieka na Brzegu. Hoduje w nim pszczoły, uprawia borówkę amerykańską oraz ogród przyjazny dla owadów zapylających. Prowadzi też warsztaty pszczelarskie dla dzieci i dorosłych, a w przytulnym apartamencie przyjmuje gości. Jest entuzjastką natury i jej dobroczynnego wpływu na człowieka.

Bartłomiej Turczyński - Redakcja

Redaktor naczelny

Bartłomiej Turczyński jest redaktorem naczelnym Natu.Care. Odpowiada za jakość treści tworzonych m.in. w serwisie Natu.Care i dba o to, żeby wszystkie artykuły były oparte na rzetelnych badaniach naukowych i konsultowane ze specjalistami z branży.

Nina Wawryszuk - Fact-checking

Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Młode, piękne kobiety z dobrą kondycją skóry.
Zadbaj o zdrowy organizm

Spróbuj wysokiej jakości suplementów Natu.Care

Zobacz produkty