Dla Was od nas 🤍 Odbierz 20% rabatu z kodem: WOMEN 🌷

Kofeina – naturalny stymulant: właściwości, dawkowanie i źródła

Kofeina – legalny środek psychoaktywny w Twojej ulubionej małej czarnej.

Nina Wawryszuk - TekstTekstNina Wawryszuk
Nina Wawryszuk - Tekst
TekstNina Wawryszuk
Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Ilona Krzak - RecenzjaRecenzjaIlona Krzak
Zweryfikowane przez eksperta
Ilona Krzak - Recenzja
RecenzjaIlona Krzak
Magister farmacji

Ilona Krzak uzyskała stopień magistra farmacji na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Odbywała praktykę w aptece szpitalnej i przemyśle farmaceutycznym. Aktualnie pracuje w zawodzie, a także prowadzi edukacyjny profil na Instagramie: @pani_z_apteki

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Bartłomiej Turczyński - RedakcjaRedakcjaBartłomiej Turczyński
Bartłomiej Turczyński - Redakcja
RedakcjaBartłomiej Turczyński
Redaktor naczelny

Bartłomiej Turczyński jest redaktorem naczelnym Natu.Care. Odpowiada za jakość treści tworzonych m.in. w serwisie Natu.Care i dba o to, żeby wszystkie artykuły były oparte na rzetelnych badaniach naukowych i konsultowane ze specjalistami z branży.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Ludwik Jelonek - Fact-checkingFact-checkingLudwik Jelonek
Ludwik Jelonek - Fact-checking
Fact-checkingLudwik Jelonek
Redaktor Natu.Care

Ludwik Jelonek jest autorem ponad 2500 tekstów opublikowanych na wiodących portalach. Jego treści trafiły do takich serwisów jak Ostrovit czy Kobieta Onet. W Natu.Care Ludwik edukuje ludzi w najważniejszej dziedzinie życia – zdrowiu.

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

Kofeina – naturalny stymulant: właściwości, dawkowanie i źródła
06 lutego, 2024
Recenzja
Redakcja
Fact-checking

Dowiedz się więcej o naszym procesie redakcyjnym

23 min
Dlaczego możesz nam zaufać

Dlaczego możesz nam zaufać

Artykuły na Natu.Care są pisane na podstawie badań naukowych, danych ze stron rządowych oraz innych rzetelnych źródeł. Teksty powstają przy współpracy z lekarzami, dietetykami i innymi specjalistami do spraw zdrowia i urody. Artykuły są opiniowane przed publikacją oraz podczas znaczących aktualizacji.


Dowiedz się więcej w naszym procesie redakcyjnym

Informacja o reklamach

Informacja o reklamach

Treści na Natu.Care mogą zawierać linki do produktów, ze sprzedaży których możemy dostać prowizję. Tworząc treści, trzymamy się wysokich standardów redakcyjnych i dbamy o obiektywne podejście do omawianych produktów. Obecność linków afiliacyjnych nie jest dyktowana przez naszych partnerów, a sami dobieramy produkty, które recenzujemy w pełni niezależnie.


Dowiedz się więcej w naszym regulaminie

Media o nas:

Kofeina to naturalny środek psychoaktywny – wiem, to brzmi groźnie, ale pomaga ona wielu osobom zacząć dzień w pracy, wkuwać wiedzę w nocy przed sesją czy zrobić życiówkę na treningu.

Spożywanie kofeiny przynosi wiele korzyści dla zdrowia, ale niewiele trzeba, aby z pobudzenia zrobiła się trzęsiawka. O tym, co daje kofeina i jak znaleźć balans w jej stosowaniu napisałam wspólnie z magister farmacji Iloną Krzak.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Co to jest kofeina i jak działa.
  • Jakie korzyści ma stosowanie kofeiny.
  • Jakie jest bezpieczne dawkowanie kofeiny.
  • Czy kofeina uzależnia.
  • Jakie są popularne źródła kofeiny.

Kofeina – co to jest?

Kofeina (ang. caffeine) to organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów, który występuje m.in. w ziarnach kawy i kakaowca, orzeszkach kola i liściach herbaty. Zaliczana jest do stymulantów, ponieważ wpływa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) .

Stymulanty zwiększają aktywność w pewnych obszarach mózgu, doprowadzając do wzrostu koncentracji, uwagi i energii oraz redukcji zmęczenia. Kofeina jest więc naturalnym środkiem psychoaktywnym, ale można ją również pozyskać w wyniku syntezy chemicznej .

Kofeina blokuje wybrane receptory adenozyny, powodując uwalnianie neuroprzekaźników np. dopaminy, serotoniny i glutaminianu. Ich podwyższone stężenie skutkuje m.in. pobudzeniem układu nerwowego, rozszerzeniem naczyń krwionośnych i przyspieszeniem pracy serca.

Jest stosowana jako dodatek do niektórych produktów, w tym napojów energetyzujących, przedtreningówek, leków czy suplementów diety.

Lekcja historii

Już w epoce kamiennej ludzie zauważyli, że żucie nasion lub liści niektórych roślin działa pobudzająco, poprawia sprawność i uważność. Znacznie później człowiek zorientował się, że może zwiększyć skuteczność ich działania, zanurzając składniki w gorącej wodzie . Przeszliśmy długą drogę – od żucia liści, przez rytuał yerby, aż do pumpkin spice latte.

Czy kofeina to… narkotyk?

Tak, kofeina to narkotyk, ponieważ należy do grupy stymulantów, czyli psychoaktywnych substancji, które działają głównie pobudzająco poprzez wpływ na aktywność układu współczulnego lub ośrodkowego układu nerwowego .

W społeczeństwie istnieje nieformalny podział na psychoaktywne substancje akceptowalne (np. kofeina, nikotyna czy alkohol) i nieakceptowalne (np. kokaina, heroina czy amfetamina) – jednak wszystkie spełniają kryteria przynależności do tej grupy.

Oczywiście kofeina różni się działaniem i skutkami ubocznymi od heroiny, jednak nie da się wyprzeć ich wspólnej klasyfikacji. To jednak osobny temat, który najlepiej omówić przy… małej czarnej.

Kofeina – wzór chemiczny

Wzór chemiczny kofeiny to C₈H₁₀N₄O₂. Została odkryta w 1819 roku przez niemieckiego chemika Friedricha Ferdinanda Rungego . Kofeina znajduje się w wielu popularnych produktach i pod względem chemicznym jest to ta sama substancja, mimo że nazywana inaczej.

Kofeina to inaczej :

  • teina – z herbaty,
  • mateina – z yerba mate,
  • guaranina – z guarany.

Istnieją pewne różnice w jej wpływie na organizm w zależności od źródła. Wynikają one z ilości oraz obecności innych substancji, z którymi jest spożywana .

Magister farmacji dodaje:
Garbniki inaktywują kofeinę. Ich smak możesz poczuć w bardzo mocnej, stężonej herbacie – jest gorzkawy, cierpki. Im dłużej zaparzamy herbatę, tym więcej uwalnia się garbników.

Jeśli chcesz uzyskać orzeźwiający, pobudzający napój, to trzymaj się zasady, by zaparzać nie dłużej niż 3 minuty.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Kofeina a kofeina bezwodna

Podstawową różnicą między kofeiną a kofeiną bezwodną jest to, że ta druga jest czystą, skoncentrowaną formą kofeiny, podczas gdy „zwykła” kofeina jest zazwyczaj spożywana w naturalnej postaci, np. w napojach .

Kofeinę bezwodną uzyskuje się w laboratoriach w wyniku procesów takich jak odfiltrowywanie wody. Powstaje biały, krystaliczny proszek o mocno skoncentrowanej zawartości kofeiny. Dzięki takiemu przetworzeniu producenci leków czy suplementów diety mogą precyzyjniej określać jej dawki w kapsułkach czy w proszku.

Kofeina jest stosowana do produkcji leków. Znajdziesz ją np. w preparatach przeciwbólowych czy na przeziębienie. Działa wspomagająco, by lek zadziałał efektywniej.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Kofeinę znajdziesz również w preparatach stosowanych w leczeniu migreny, bezdechu, niedociśnienia oraz zapobieganiu i leczeniu dysplazji oskrzelowo-płucnej u wcześniaków – dodaje magister farmacji.

Metabolizm kofeiny

Kofeina jest wchłaniana w organizmie w ciągu 45 minut, a jej poziom we krwi osiąga najwyższe stężenie w ciągu 15–45 minut od spożycia . Przyswajamy ją w jelicie cienkim, a następnie metabolizujemy w wątrobie.

Czas działania kofeiny zależy od źródła (np. kofeina w kapsułkach lub proszku wchłonie się szybciej niż z czarnej herbaty) dawki, wieku, masy ciała i wrażliwości danej osoby na tę substancję .

Po wchłonięciu kofeina szybko przedostaje się ona do wszystkich tkanek organizmu, a także przenika przez bariery krew–mózg, krew–łożysko i krew–jądro.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Niebezpieczny dry scooping

Dry scooping (ang. nabieranie na sucho) polega na przyjęciu porcji proszku z kofeiną bezpośrednio do ust, zamiast rozpuszczenia w wodzie. Jest to niebezpieczne, ponieważ kofeinę bezwodną łatwo przedawkować, proszek może być trudny do połknięcia, a poprzez kasłanie może dostać się do płuc i nozdrzy. Łyżeczka proszku z kofeiną może odpowiadać 28 filiżankom kawy .

Kofeina – właściwości

Kofeina wykazuje wiele korzystnych właściwości, takich jak wzrost koncentracji, dodawanie energii, poprawa refleksu, a nawet zwiększenie tempa metabolizmu. Dzięki zdolnościom zwężającym naczynia krwionośne może także łagodzić bóle migrenowe .

Co dokładnie sugerują badania naukowe?

Wspiera funkcje poznawcze

Kofeina korzystnie wpływa na funkcje poznawcze :

  • poprawia czujność i koncentrację,
  • zmniejsza senność podczas zmęczenia psychicznego,
  • wspiera dokładność, rozumowanie, pamięć, czas reakcji, uwagę,
  • może poprawić niektóre aspekty funkcji poznawczych, które zostały osłabione przez brak snu.

Kofeina działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym, gdzie zapobiega wiązaniu się adenozyny z jej receptorem, co wpływa na wydzielanie kilku neuroprzekaźników, np. noradrenaliny, dopaminy, serotoniny, które są zaangażowane w m.in. w czujność, motywację, pamięć.

Picie 3–5 filiżanek kawy dziennie lub więcej niż trzy filiżanki herbaty dziennie może zmniejszyć ryzyko schorzeń neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera i Parkinsona o 28–60% .

Poprawia samopoczucie

Badania sugerują, że spożycie od 200 do 250 mg kofeiny poprawia nastrój,Efekt ten może utrzymywać się do 3 godzin .

Metaanaliza 12 badań opublikowana w 2015 roku wykazała, że regularne picie kawy lub herbaty zmniejsza ryzyko wystąpienia depresji o 13% . Inny przegląd badań powiązał picie 2–3 filiżanek kawy (200-300 mg kofeiny) dziennie z 45% niższym ryzykiem samobójstwa .

Kawa to skarbnica antyoksydantów i bioaktywnych składników, które również mają wpływ na poprawę nastroju, a kofeina ma w tym swój udział – oczywiście w rozsądnej dawce. Miej na uwadze, że wyższe dawki (>600 mg dziennie) mogą powodować wzrost napięcia lub niepokoju oraz nasilenie nieprzyjemnych objawów takich jak przyspieszone bicie serca .

Wpływa na metabolizm i spalanie tłuszczu

Kofeina to popularny składnik wielu suplementów diety na odchudzanie czy tzw. spalaczy. W badaniach naukowych bowiem jej działanie prezentuje się obiecująco.

Kofeina może zwiększyć metabolizm do 11%, a spalanie tłuszczu nawet o 13% . Zwiększa też spoczynkową przemianę materii – w praktyce oznacza to, że spożywanie ok. 300 mg kofeiny dziennie może pozwolić na spalenie dodatkowych 79 kalorii – tyle, co kulka Raffaello.

Co ciekawe efekt ten jest mniej wyraźny u osób otyłych lub starszych . Jedno z badań wykazało, że kofeina zwiększała spalanie tłuszczu aż o 29% u osób szczupłych i 10% u osób otyłych .

Wszystko się liczy

Kofeina zwiększa uwalnianie neuroprzekaźników, takich jak dopamina i noradrenalina, a to z kolei sprawia, że czujesz się bardziej pobudzony i rozbudzony. Chętniej pójdziesz schodami, zamiast użyjesz windy, a przy ulubionej muzyce potupiesz. To wszystko spala kilokalorie.

Kofeina zwiększa podstawową przemianę materii, czyli pozwala spalić więcej kcal, nawet gdy się nie ruszasz, ale są to tak niskie ilości, że nie spodziewaj się spektakularnych efektów – samo się nie zrobi.

Zobacz też:

Zmniejsza apetyt

Głód i apetyt są kontrolowane przez złożone systemy w Twoim organizmie, na które duży wpływ może mieć to, co jesz i pijesz. Badania sugerują, że spożycie kofeiny na 0,5–4 godziny przed posiłkiem może oddziaływać na tempo opróżniania żołądka, hormony apetytu i uczucie głodu .

Być może myślisz, że to w takim razie świetny pomysł na wsparcie redukcji masy ciała. I tak, i nie. Jeśli chcesz schudnąć, picie kawy rzeczywiście może Ci pomóc i tłumić głód. Spożywanie jej między posiłkami może wpłynąć na to, że będziesz chciał mniej zjeść.

Jednak kawa na śniadanie zamiast posiłku lub spożywanie jej, gdy już czujesz silny głód to zły pomysł. Prędzej czy później fizjologia wygra i po prostu zjesz, nawet więcej niż planowałeś  i… możesz nabawić się zgagi.

Kawa zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i u niektórych może powodować zgagę.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Dodaje energii i poprawia wyniki sportowe

Podobno w życiu robisz dwa rodzaje życiówek: te na kofeinie i te bez niej. To wiele mówi o tym, jak silny wpływ ma ona na poprawę wydajności, siły i ogólnego performance’u sportowego.

Kofeina to popularny składnik tzw. przedtreningówek (PWR, ang. pre-workout), czyli preparatów zawierających kombinacje składników aktywnych, które wypływają na wzrost energii, siły i wydolności na treningu.

Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) usunęła kofeinę z listy substancji zakazanych w styczniu 2004 r. i przeniosła ją do tzw. programu monitorowania.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Kofeina może zwiększyć wykorzystanie tłuszczu jako paliwa, co może wpływać na dłuższe przechowywanie glukozy w mięśniach, potencjalnie opóźniając czas, w którym mięśnie osiągają wyczerpanie .

Przegląd badań z udziałem łącznie 202 osób wykazał, że kofeina może zwiększać tolerancję na zmęczenie i zmniejszyć odczuwany wysiłek podczas ćwiczeń nawet o 5,6% .

Żuj kofeinę

Badanie z 2023 roku z udziałem młodych, wytrenowanych osób wykazało, że żucie gumy z 200 mg kofeiny na 15 minut przed treningiem korzystnie wpłynęło na wykonywanie rumuńskiego martwego ciągu w porównaniu do placebo. Kofeina zwiększyła całkowitą pracę (+7%), średnią moc (+12%) i siłę (+22%) .

Zobacz też:

Wspiera układ sercowo-naczyniowy

Wiele badań naukowych podkreśla, że umiarkowana konsumpcja kofeiny korzystnie wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego .

Picie 1–4 filiżanek kawy dziennie (czyli 100–400 mg kofeiny) może zmniejszyć ryzyko chorób serca u mężczyzn i kobiet o 16–18% . Inne badania pokazują, że picie 2–4 filiżanek kawy lub zielonej herbaty dziennie wiąże się z 14–20% niższym ryzykiem udaru mózgu .

Obszerny przegląd 26 badań naukowych wykazał, że osoby spożywające regularnie kofeinę mają do 30% niższe ryzyko zachorowania na cukrzycę . Autorzy zaobserwowali, że ryzyko spada o 12–14% na każde 200 mg spożytej kofeiny.

Pamiętaj, że zielona herbata i kawa zawierają także wiele innych bioaktywnych składników, które również wpływają na ten korzystny dla zdrowia efekt – to nie sama kofeina. Dlatego warto wybierać jej naturalne źródła zamiast tabletek czy kapsułek z czystą kofeiną.

Kawa została powiązana z prawdopodobnym zmniejszonym ryzykiem raka piersi, jelita grubego, okrężnicy, endometrium i prostaty.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Kofeina a ból

Badania naukowe w tym temacie są niejednoznaczne. Z jednej strony, kofeina może być przyczyną migren i bólów głowy, jak i może być na nie lekarstwem . Naukowcy sugerują, by kontrolować ilość kofeiny na co dzień, a osoby cierpiące na migreny powinny ograniczyć jej spożycie do 200 mg/dobę .

Czy kofeina uzależnia?

Tak, kofeina uzależnia. Kryteria kofeinizmu (uzależnienia od kofeiny) zostały opisane w Podręczniku Diagnostycznym i Statystycznym Zaburzeń Psychicznych, wydanie 5 (DSM-V) .

Osoba musi spełnić trzy niezbędne i wystarczające kryteria diagnostyczne dla zaburzeń związanych z używaniem kofeiny :

  • uporczywe pragnienie lub nieudane wysiłki w celu ograniczenia czy kontrolowania używania kofeiny,
  • ciągłe przyjmowanie kofeiny pomimo wiedzy o posiadaniu trwałego lub nawracającego problemu fizycznego czy psychologicznego, który prawdopodobnie został spowodowany lub zaostrzony przez kofeinę,
  • odstawienie, objawiające się charakterystycznym zespołem odstawienia kofeiny; kofeina / blisko spokrewniona substancja jest przyjmowana w celu złagodzenia lub uniknięcia objawów odstawienia.

Sześć dodatkowych kryteriów diagnostycznych zawartych w innych zaburzeniach związanych z używaniem kofeiny, takich jak głódtolerancja i przyjmowanie jej w większych ilościach lub przez dłuższy czas niż zamierzano, zostało również uwzględnionych jako markery większego nasilenia problemu kofeinizmu .

Nagłe zaprzestanie spożywania kofeiny powoduje łagodne i przemijające objawy odstawienia, które rozpoczynają się po 12–24 godzinach abstynencji a osiągają maksimum 20–48 godzin później.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Objawy to ból głowy, zmęczenie, senność, drażliwość, obniżony nastrój i niepokój. Reakcje na odstawienie kofeiny różnią się znacznie u różnych osób i zwykle nie są szkodliwe. Są krótkotrwałe i samoograniczające się – dodaje magister farmacji.

W przeciwieństwie do innych uzależniających substancji kofeina nie powoduje zmian w narządach wewnętrznych. Z kolei czas odwyku od tej substancji trwa około dwóch tygodni. Jeśli uzależnienie jest silne, a próba odstawienia powoduje lęki i inne niepokojące objawy, warto zgłosić się do lekarza psychiatry.

Tolerancja na kofeinę

Regularne, długotrwałe spożywanie kofeiny może prowadzić do zmian w chemii mózgu. Na przykład komórki mózgowe mogą zacząć produkować więcej receptorów adenozyny, aby zrekompensować te zablokowane przez kofeinę .

Z kolei większa ilość receptorów wymaga spożywania większej ilości kofeiny, aby osiągnąć ten sam efekt (np. pobudzenie). Dlatego osoby regularnie pijące kawę z czasem mogą budować tolerancję na nią .

Kofeina a geny

Pewne białka (enzymy) w organizmie metabolizują kofeinę i istnieje kilka wariantów genów, które te enzymy wytwarzają. Jeden enzym – cytochrom P450 1A2, który jest odpowiedzialny za około 95% metabolizmu kofeiny, jest kodowany przez gen CYP1A2. I różne warianty tego genu powodują, że ludzie metabolizują kofeinę szybciej lub wolniej .

Czy kofeina jest szkodliwa?

Tak, kofeina spożywana w nadmiernych ilościach (>400 mg/dobę) jest szkodliwa dla zdrowia. jej regularne nadużywanie (szczególnie kofeiny bezwodnej stosowanej w suplementach diety) może prowadzić u niektórych osób do :

  • zaburzeń snu,
  • nasilenia lęków,
  • nieregularnego bicia serca,
  • migren i bólu głowy,
  • drżenia mięśni,
  • wysokiego ciśnienia krwi.

Czy kofeina wypłukuje magnez?

To zależy, co rozumiemy przez wypłukiwanie. Brzmi strasznie, prawda? Jakby miały z Ciebie ujść całe zasoby magnezu w organizmie.

Kofeina działa moczopędnie i może wypłukiwać magnez oraz inne cenne składniki z organizmu . Wzmożona diureza może trwać ok. 3 godzin po zażyciu. Im więcej kofeiny na raz, tym większe straty składników mineralnych.

Jednak tutaj warto podkreślić, że picie kawy (świetne źródło naturalnej kofeiny) nie wypłukuje magnezu, a wręcz przeciwnie – mała czarna Ci go dostarczy .

Jedna filiżanka (150 ml) czarnej kawy może powodować straty magnezu w ilości ok. 1–2 mg, ale dostarczy Ci nawet 10–16 mg  (w zależności od rodzaju kawy i wody, sposobu parzenia).

Dlatego nie obawiaj się kawy, a raczej czystej kofeiny w suplementach diety (np. w przedtreningówkach czy spalaczach tłuszczu).

Zawartość kofeiny w produktach

Poniżej znajdziesz informacje, ile kofeiny w przybliżeniu zawierają popularne napoje .

Produkt

Ilość kofeiny

Espresso (30 ml)

60 mg

Espresso podwójne (60 ml)

120 mg

Kawa parzona (100 ml)

40 mg

Kawa parzona bezkofeinowa (100 ml)

0,84 mg

Cold brew (100 ml)

40–70 mg

Kawa rozpuszczalna (100 ml)

30 mg

Kawa bezkofeinowa (100 ml)

1,6 mg

Herbata czarna (200 ml)

40 mg

Herbata zielona (200 ml)

35 mg

Yerba mate (200 ml)

106 mg

Matcha (1,5 g proszku)

65 mg

Kakao naturalne (2 łyżeczki)

7 mg

Gorąca czekolada (200 ml)

5 mg

Red Bull klasyczny (250 ml)

80 mg

Monster Energy (500 ml)

160 mg

Coca-cola (250 ml)

20 mg

Pepsi (250 ml)

25 mg

Dzik Energy (250 ml)

150 mg

Mountain Dew (330 ml)

44,5 mg

Gorzka czekolada 85% (100 g)

80 mg

Ciemna czekolada 60% (100 g)

43 mg

Mleczna czekolada

20 mg

W przypadku kawy trudno jest sprecyzować, ile jest w niej realnie kofeiny. Zawartość zależy od kilku czynników:

  • rodzaju ziaren kawy,
  • rodzaju użytej wody
  • typu kawy,
  • stopnia palenia,
  • wielkości porcji.

Dlatego dla zdrowia warto pić nie więcej niż 2–3 filiżanki kawy dziennie.

Kawa z mlekiem

Mleko nie wpływa na zawartość kofeiny, dlatego popularne napoje takie jak cappuccino czy latte macchiato mają tyle samo kofeiny w 100 ml co zwykła kawa.

Dawkowanie kofeiny

Badania naukowe wskazują, że bezpieczna dawka kofeiny dla zdrowych, dorosłych osób wynosi maksymalnie 400 mg na dobę . Dawkowanie zależy od celu (np. poprawa koncentracji czy pobudzenie przed treningiem) i środka, jaki stosujesz (np. klasyczna kawa, kofeina w tabletkach lub proszku).

W praktyce zdrowe spożywanie kofeiny wygląda następująco:

  • jeśli pijesz kawę, to zazwyczaj 4–5 filiżanek lub 3–4 kubki kawy dziennie,
  • jeśli pijesz yerba mate, to zazwyczaj wystarczy 30 g suszu dziennie,
  • jeśli zażywasz suplementy diety, bezwzględnie stosuj się do dawkowania podanego przez producenta.

Kobiety w ciąży powinny ograniczyć spożywanie kofeiny do maksymalnie 300 mg na dobę. Większe ilości mogą prowadzić do poronienia .

Zarówno dla poprawy koncentracji, jak i w celu zwiększenia wydajności na treningu może Ci wystarczyć 100 mg kofeiny. Stosowanie wyższych porcji jest zbędne, a u niektórych może po czasie powodować, że trzeba będzie dokładać.

Przedawkowanie kofeiny

Przedawkowanie kofeiny występuje, gdy spożywamy więcej niż 500 mg na dobę i obserwujemy u siebie objawy nadmiaru takie jak wzmożone pobudzenie, arytmia, zaczerwienienie twarzy, drżenie mięśni, nerwowość, suchość w jamie ustnej, zaburzenia żołądkowe i bezsenność 

Ważne

Zgodnie z opinią Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dawka 400 mg kofeiny dziennie (obliczona dla dorosłego człowieka o wadze 70 kg – około 5,7 mg/kg) nie powinna powodować długofalowych negatywnych zdrowotnych skutków ubocznych . Kobiety w ciąży powinny ograniczyć spożywanie kofeiny do 200– 300 mg na dobę .

Kofeina dawka śmiertelna

Jednorazowa dawka śmiertelna kofeiny to 10–14 g (ok. 150–200 mg/kg masy ciała). Przy 10 g pojawiają się pierwsze objawy takie jak konwulsje, wymioty i złe samopoczucie .

Kofeina zaczyna wpływać na organizm, gdy jej poziom we krwi przekracza 15 mg/l, więc stężenie od 80 do 100 mg/l może być śmiertelne dla człowieka .

Samobójstwo z przedawkowania

W przeglądzie artykułów z czasopism naukowych z 2018 r. naukowcy zidentyfikowali 92 zgłoszone zgony z powodu przedawkowania kofeiny. Naukowcy uważają, że około jedna trzecia tych zgonów to prawdopodobnie samobójstwa .

Po jakim czasie działa kofeina?

Kofeina zaczyna działać w organizmie po około 10 minutach, a maksymalne stężenie osiąga w ciągu 15–45 minut od spożycia. Efekt kofeiny i odczuwanie w związku z nim pobudzenia zależy od źródła kofeiny oraz indywidualnych czynników takich jak wiek, masa ciała czy stan zdrowia, ale może wynosić nawet do 5 godzin po spożyciu .

Po jakim czasie kofeina znika z organizmu?

Okres półtrwania kofeiny w osoczu może wynosić od 1,5 do nawet 9,5 godziny u niektórych osób . Oznacza to, że w tym czasie jej stężenie we krwi zmniejsza się o połowę. Więc jak dobrze kalkulujesz, musi minąć nawet kilkanaście godzin, aż ta substancja zniknie z organizmu.

Tip

Aby szybciej pozbyć się kofeiny z organizmu, pij dużo wody.

Kofeina dla dzieci

Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dzieci nie powinny spożywać więcej niż 2,5 mg kofeiny na kilogram masy ciała . Czyli np. przeciętny pierwszoklasista może spożyć maksymalnie 75 mg kofeiny dziennie.

Niestety nie ma oficjalnych wytycznych dla Polski, więc posłużę się tymi podanymi przez Ministerstwo Zdrowia w Kanadzie . Specjaliści sugerują maksymalne spożycie kofeiny przez dzieci i młodzież:

Wiek

Maksymalna dzienna dawka kofeiny

Do 4 lat

Nie zaleca się przyjmowania kofeiny w żadnej postaci

4–6 lat

45 mg

7–9 lat

62,5 mg

10–12 lat

85 mg

Od 13 lat

Do 2,5 mg/kg masy ciała

Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) w ogóle nie zaleca spożycia kofeiny przez dzieci i młodzież, ze względu na jej potencjalnie szkodliwe skutki .

Sprawa z USA

W 2017 roku nastolatek z Karoliny Południowej zmarł po wypiciu latte z McDonald's, dużego napoju gazowanego Mountain Dew i napoju energetycznego o wysokiej zawartości kofeiny . Według koronera mieszanka napojów doprowadziła do „zdarzenia sercowego wywołanego kofeiną, powodującego prawdopodobną arytmię”.

Ustawa o energetykach 2024

Od 1 stycznia 2024 roku w Polsce weszły w życie przepisy zakazujące sprzedaży napojów energetyzujących osobom poniżej 18. roku życia.

Ważne

Ustawodawca określił, że napojem energetycznym jest napój z dodatkiem kofeiny lub tauryny, w którego składzie znajduje się kofeina w proporcji przewyższającej 150 mg/l lub tauryna, z wyłączeniem substancji występujących w nim naturalnie.

W uzasadnieniu projektu jego autorzy podkreślali, że jest on odpowiedzią na niepokojący raport Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego.

Wynika z niego, że spożycie energoli wśród dzieci wynosi:

  • 2,1% u dzieci w wieku 3-9 lat,
  • 35,7% u dzieci w wieku 10–17 lat (w tym 35,7% chłopców i 27,4 % dziewcząt).

Dane europejskie z 16 krajów także podnoszą ciśnienie (nawet lepiej, niż kofeina):

  • W ciągu ostatniego roku napoje energetyzujące spożywało ok. 19% badanych dzieci w wieku 6–10 lat i 2% dzieci w wieku 3–5 lat.
  • Dzieci w wieku 3-10 lat, które piją napoje energetyzujące, wypijały ich średnio 0,49 l tygodniowo.
  • 16% dzieci w wieku 3–10 lat deklarowało, że pije energetyka 3-5 razy w tygodniu, a ok. 6% ankietowanych odpowiedziało, że spożywają je prawie każdego dnia.
  • Największy odsetek dzieci spożywających napoje energetyczne stwierdzono w Wielkiej Brytanii (24%), Hiszpanii (26%) i Czechach (40%).
  • Wśród badanych dzieci najmniej pijących napoje energetyzujące było na Węgrzech (6%), w Belgii (8%), Austrii (9%). W Polsce to 12 %.
  • Aż 60% dzieci i młodzieży wskazało, że piją je dla smaku, a 31% traktuje je jako źródło energii.

A producenci robią swoje…

W sieci sklepów Żabka są już sprzedawane napoje zawierające 14 mg/100 ml kofeiny, czyli o dokładnie 1 mg/100 ml mniej niż te, przy których kupnie trzeba pokazywać dowód osobisty.

Zwróć uwagę, że tauryna czy kofeina to nie tylko Monsterek czy kawa. Ten związek występuje też w słodyczach – szczególnie zwracaj uwagę na batony.

Kofeina w ciąży

Zdrowa kobieta w ciąży może przyjmować do 300 mg kofeiny dziennie . Trzeba podkreślić, że kofeina może łatwo przenikać przez łożysko, co może zwiększać ryzyko poronienia lub niskiej masy urodzeniowej dziecka, dlatego przyszłe mamy powinny ograniczyć jej spożycie.

Niektórym kobietom trudno zrezygnować z kawusi, dlatego można wybrać wariant bezkofeinowy. Taka kawa zawiera minimalne ilości kofeiny, ale zachowuje inne cenne antyoksydanty, które korzystnie wpływają na zdrowie.

Zauważono istotną korelację pomiędzy nadmiernym spożyciem kofeiny w czasie ciąży a zmniejszonym ilorazem inteligencji u dzieci. To potwierdza aktualne wytyczne, aby nie przekraczać 200-300 mg kofeiny dziennie.
Ilona Krzak

Ilona Krzak magister farmacji

Skutki uboczne stosowania kofeiny

Nadmiar kofeiny (spożywanie powyżej 400 mg na dobę) może u niektórych powodować skutki uboczne takie jak :

  • niepokój, zaburzenia nastroju,
  • problemy z koncentracją
  • wzmożone pobudzenie,
  • arytmia,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • drżenie mięśni, suchość w jamie ustnej,
  • zaburzenia żołądkowe,
  • bezsenność.

Objawy mogą być szczególnie niebezpieczne dla osób z chorobami serca. Jeśli odczuwasz powyższe symptomy, zgłoś się do lekarza.

Z czym nie łączyć kofeiny?

Kofeiny nie należy łączyć z niektórymi lekami, suplementami diety i roślinami .

Połączenie substancji

Skutki

Synefryna + kofeina

Niektóre badania naukowe sugerują, że stosowanie tego połączenia (szczególnie w wysokich dawkach) może nasilać pobudzenie i zaburzać pracę serca.

Alkohol + kofeina

Kofeina przyspiesza metabolizm alkoholu, blokuje uczucie upojenia i może prowadzić do nadmiernego spożycia napojów alkoholowych. Pijący nie czuje, że go wzięło, jednak niekorzystne skutki wysokich ilości alkoholu wychodzą później.

Niektóre leki + kofeina

Jeśli leczysz się przewlekle, zapytaj lekarza, czy możesz stosować kofeinę. Uważaj na niektóre połączenia kofeiny z:

  • efedryną – obie substancje mogą podnosić ciśnienie tętnicze i zwiększać szansę na zawał serca,
  • teofilinę – obie substancje nasilają swoje wzajemne działanie i mogą potęgować skutki uboczne powiązane z nimi,
  • lekami przeciwpadaczkowymi, przeciwzakrzepowymi, przeciwpsychotycznymi, preparatami antykoncepcyjnymi – kofeina może obniżać wchłanianie tych leków.

Kofeina pod oczy

Kosmetyki z kofeiną mogą poprawić wygląd Twojej cery – są świetnym antyoksydantem, a szczególnie sprawdzą się pod zmęczone oczy. Ten związek ma doskonałe właściwości drenujące, czyli pobudza mikrokrążenie skórne.

Kosmetolog Marta Kalbarczyk punktuje kofeinę:

  • Poprawia mikrokrążenie, co przyczynia się do redukcji obrzęków i cieni pod oczami.
  • Przeciwdziała rozszerzaniu się naczyń krwionośnych, a jest to istotne szczególnie przy cerze naczynkowej bądź skłonnej do rumienia.
  • Ma działanie przeciwzapalne, co wpływa pozytywnie na łagodzenie podrażnień.
Kofeina ma zdolność przenikania przez warstwy naskórka, ale głównie ma działanie powierzchniowe. Wpływa to na redukcję obrzęków, poprawę krążenia krwi oraz wsparcie stanu skóry, zwłaszcza w obszarze wokół oczu.
Marta Kalbarczyk

Marta Kalbarczykkosmetolog

Magister farmacji Ilona Krzak dodaje: Dostępne w handlu preparaty z kofeiną do stosowania miejscowego zwykle zawierają jej stężenie 3%. W celach kosmetycznych kofeinę wykorzystuje się jako substancję czynną w produktach antycellulitowych, zapobiega nadmiernemu gromadzeniu się tłuszczu w komórkach.

Zobacz też:

Podsumowanie

  • Kofeina to organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów, który występuje m.in. w ziarnach kawy i kakaowca, orzeszkach kola i liściach herbaty.
  • Zaliczana jest do stymulantów, ponieważ wpływa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy.
  • Kofeina bezwodna to czysta, skoncentrowana forma kofeiny, obecna w lekach i suplementach diety.
  • Kofeina jest wchłaniana w organizmie w ciągu 45 minut, a jej poziom we krwi osiąga najwyższe stężenie w ciągu 15-45 minut od spożycia.
  • Okres półtrwania zależy od indywidualnych czynników, ale może wynosić nawet 9,5 godziny. Oznacza to, że u niektórych osób kofeina zniknie z organizmu dopiero po 19 godzinach.
  • Nie zaleca się stosowania więcej niż 400 mg kofeiny dziennie.
  • Kofeina pobudza, poprawia refleks, koncentrację, podnosi metabolizm, zwiększa siłę i wydolność oraz wspiera układ sercowo naczyniowy.
  • Objawy przedawkowania pojawiają się po spożyciu ok. 500 mg kofeiny.
  • Jednorazowa dawka śmiertelna kofeiny to 10–14 g (ok. 150–200 mg/kg masy ciała).
  • Lepiej wybierać naturalne źródła kofeiny takie jak kawa, yerba, herbata, zamiast suplementów diety z kofeiną.
  • Kofeina to popularny składnik kosmetyków o działaniu przeciwstarzeniowym, pobudzającym mikrokrążenie i zmniejszającym obrzęki.

FAQ

Jaka kofeina jest najlepsza?

Najlepsza kofeina to ta naturalnego pochodzenia: z kawy, herbaty, yerby czy matchy. Oprócz pobudzającej kofeiny te produkty zawierają liczne bioaktywne składniki i antyoksydanty, które korzystnie wpływają na zdrowie.

Jeśli jednak nie smakują Ci te napoje i wolisz suplementy diety z kofeiną w tabletkach, kapsułkach czy proszku, wybieraj takie produkty, których producent wykonuje badania laboratoryjne potwierdzające czystość i jakość składu. Niestety wiele suplementów (tzw. spalaczy i przedtreningówek) jest zanieczyszczonych lub zawierają większe ilości składników aktywnych.

Czy kofeina podnosi ciśnienie?

Kawa podnosi ciśnienie o 4-5 mmHg w przypadku ciśnienia skurczowego oraz 8-10 mmHg rozkurczowego. Kofeina podwyższa ciśnienie krótkoterminowo. Co ciekawe jednak u osób regularnie ją spożywających ten efekt może nie występować.

Kofeina a teina – jakie są różnice?

Kofeina i teina pod względem budowy chemicznej są tą samą substancją, ale różni je źródło – kofeina jest związkiem obecnym w kawie, a teina to kofeina znajdująca się w herbacie. Co ciekawe, kofeina w yerba mate to mateina, a z guarany – guaranina.

Czy matcha zawiera kofeinę?

Tak, matcha zawiera kofeinę. W porcji 1,5 g proszku (łyżeczka) jest 65 mg kofeiny, jednak zawartość może się różnić w zależności od jakości proszku czy sposobu przygotowania.

Czy kofeina w tabletkach jest zdrowa?

Kofeina w tabletkach może korzystnie wpływać na samopoczucie, gotowość do treningu czy wspierać utratę tkanki tłuszczowej. Jednak należy stosować ją z umiarem (maksymalnie 400 mg dziennie) i zamiast tabletek (kapsułek) wybierać jej naturalne źródła, które dostarczają też innych cennych bioaktywnych składników.

Czy kofeina przenika do mleka matki?

Tak, kofeina przenika do mleka matki w ilości ok. 1% spożytej przez kobietę kofeiny. Dlatego nie zaleca się spożywania kofeiny podczas laktacji. Niektóre dzieci karmione piersią mogą źle reagować (np. bólem brzucha, drażliwością, płaczliwością). Karmiąca mama może zamienić wtedy np. kawę zwykłą na bezkofeinową lub zbożową.

Guarana a kofeina, jakie są różnice?

Guarana i kofeina różnią się źródłem, działaniem, zawartością kofeiny i dodatkowymi składnikami aktywnymi.

  • Pochodzenie: Kofeina to związek chemiczny występujący między innymi w ziarnach kawy, herbacie i kakao. Guarana to roślina pochodząca z Amazonii, której nasiona są szczególnie bogate w kofeinę.
  • Zawartość kofeiny: Guarana ma jedną z najwyższych zawartości kofeiny wśród roślin – nawet cztery razy więcej niż ziarna kawy.
  • Składniki dodatkowe: Oba zawierają kofeinę, ale guarana oprócz jej ma w składzie również teobrominę i teofilynę – związki chemiczne o działaniu podobnym do kofeiny.
  • Wpływ na organizm: Kofeina z guarany jest wolniej uwalniana do organizmu, co sprawia, że jej efekty są długotrwałe, ale mniej intensywne w porównaniu do standardowej kofeiny.
Na co działa Cardiamid z kofeiną?

Cardiamid z kofeiną to suplement diety w płynie (butelka 100 ml) zawierający w składzie kofeinę, witaminę B6 oraz wyciągi roślinne z owoców głogu, korzenia żeń-szenia i nasion guarany. Składniki te wspomagają organizm w ograniczeniu uczucia zmęczenia i znużenia. Cena preparatu waha się od 20 do 30 zł.

Jakie rośliny dodają energii?

Jeśli chcesz w naturalny sposób dodać sobie energii, sprawdź jak zadziałają na Ciebie rośliny (w formie herbatek lub suplementów diety): ashwagandha (żeń-szeń indyjski), różeniec górski, korzeń macacordyceps (maczużnik).

Źródła

Zobacz wszystkie

Acheson, K. J., Zahorska-Markiewicz, B., Pittet, P., Anantharaman, K., & Jéquier, E. Caffeine and coffee: Their influence on metabolic rate and substrate utilization in normal weight and obese individuals. The American Journal of Clinical Nutrition33(5) 1980, 989–997. https://doi.org/10.1093/ajcn/33.5.989

Cappelletti, S., Daria, P., Sani, G., & Aromatario, M. (2015). Caffeine: Cognitive and Physical Performance Enhancer or Psychoactive Drug? Current Neuropharmacology13(1), 71–88. https://doi.org/10.2174/1570159X13666141210215655

Carman, A. J., Dacks, P. A., Lane, R. F., Shineman, D. W., & Fillit, H. M. (2014). Current evidence for the use of coffee and caffeine to prevent age-related cognitive decline and Alzheimer’s disease. The Journal of Nutrition, Health & Aging18(4), 383–392. https://doi.org/10.1007/s12603-014-0021-7

Chen, C.-H., Wu, S.-H., Shiu, Y.-J., Yu, S.-Y., & Chiu, C.-H. (2023). Acute enhancement of Romanian deadlift performance after consumption of caffeinated chewing gum. Scientific Reports13(1), Article 1. https://doi.org/10.1038/s41598-023-49453-y

Correa, M., SanMiguel, N., López-Cruz, L., Carratalá-Ros, C., Olivares-García, R., & Salamone, J. D. (2018). Caffeine Modulates Food Intake Depending on the Context That Gives Access to Food: Comparison With Dopamine Depletion. Frontiers in Psychiatry9. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2018.00411

Diel, P. (2020). Caffeine and Doping—What Have We Learned since 2004. Nutrients12(8). https://doi.org/10.3390/nu12082167

Doherty, M., & Smith, P. M. (2005). Effects of caffeine ingestion on rating of perceived exertion during and after exercise: A meta-analysis. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports15(2), 69–78. https://doi.org/10.1111/j.1600-0838.2005.00445.x

Escohotado, A. (1999). A Brief History of Drugs: From the Stone Age to the Stoned Age. Inner Traditions/Bear.

Evans, J., Richards, J. R., & Battisti, A. S. (2023). Caffeine. W StatPearls. StatPearls Publishing. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519490/

Flaten, V., Laurent, C., Coelho, J. E., Sandau, U., Batalha, V. L., Burnouf, S., Hamdane, M., Humez, S., Boison, D., Lopes, L. V., Buée, L., & Blum, D. (2014). From epidemiology to pathophysiology: What about caffeine in Alzheimer’s disease? Biochemical Society transactions42(2), 587–592. https://doi.org/10.1042/BST20130229

Greenberg, J. A., & Geliebter, A. (2012). Coffee, hunger, and peptide YY. Journal of the American College of Nutrition31(3), 160–166. https://doi.org/10.1080/07315724.2012.10720023

Grosso, G., Micek, A., Castellano, S., Pajak, A., & Galvano, F. (2016). Coffee, tea, caffeine and risk of depression: A systematic review and dose–response meta-analysis of observational studies. Molecular Nutrition & Food Research60(1), 223–234. https://doi.org/10.1002/mnfr.201500620

Heckman, M. A., Weil, J., & De Mejia, E. G. (2010). Caffeine (1, 3, 7-trimethylxanthine) in Foods: A Comprehensive Review on Consumption, Functionality, Safety, and Regulatory Matters. Journal of Food Science75(3), R77–R87. https://doi.org/10.1111/j.1750-3841.2010.01561.x

Hesselberg, T., & Vollrath, F. (2004). The effects of neurotoxins on web-geometry and web-building behaviour in Araneus diadematus Cl. Physiology & Behavior82(2–3), 519–529. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2004.04.058

Jiang, X., Zhang, D., & Jiang, W. (2014). Coffee and caffeine intake and incidence of type 2 diabetes mellitus: A meta-analysis of prospective studies. European Journal of Nutrition53(1), 25–38. https://doi.org/10.1007/s00394-013-0603-x

Koot, P., & Deurenberg, P. Comparison of changes in energy expenditure and body temperatures after caffeine consumption. Annals of Nutrition & Metabolism39(3) 1995, 135–142. https://doi.org/10.1159/000177854

Lin, Y.-S., Weibel, J., Landolt, H.-P., Santini, F., Meyer, M., Brunmair, J., Meier-Menches, S. M., Gerner, C., Borgwardt, S., Cajochen, C., & Reichert, C. (2021). Daily Caffeine Intake Induces Concentration-Dependent Medial Temporal Plasticity in Humans: A Multimodal Double-Blind Randomized Controlled Trial. Cerebral Cortex (New York, N.Y.: 1991)31(6), 3096–3106. https://doi.org/10.1093/cercor/bhab005

Martin, J. B., Annegers, J. F., Curb, J. D., Heyden, S., Howson, C., Lee, E. S., & Lee, M. (1988). Mortality patterns among hypertensives by reported level of caffeine consumption. Preventive Medicine17(3), 310–320. https://doi.org/10.1016/0091-7435(88)90006-0

Nehlig, A. (2016). Effects of coffee/caffeine on brain health and disease: What should I tell my patients? Practical Neurology16(2), 89–95. https://doi.org/10.1136/practneurol-2015-001162

Nowaczewska, M., Wiciński, M., & Kaźmierczak, W. (2020). The Ambiguous Role of Caffeine in Migraine Headache: From Trigger to Treatment. Nutrients12(8), 2259. https://doi.org/10.3390/nu12082259

Nutrition, C. for F. S. and A. (2023). Pure and Highly Concentrated Caffeine. FDA. https://www.fda.gov/food/dietary-supplement-ingredient-directory/pure-and-highly-concentrated-caffeine

Research, I. of M. (US) C. on M. N., & Marriott, B. M. (1994). Effects of Caffeine on Cognitive Performance, Mood, and Alertness in Sleep-Deprived Humans. W Food Components to Enhance Performance: An Evaluation of Potential Performance-Enhancing Food Components for Operational Rations. National Academies Press (US). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK209050/

Research, I. of M. (US) C. on M. N. (2001). Pharmacology of Caffeine. W Caffeine for the Sustainment of Mental Task Performance: Formulations for Military Operations. National Academies Press (US). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK223808/

Schubert, M. M., Irwin, C., Seay, R. F., Clarke, H. E., Allegro, D., & Desbrow, B. (2017). Caffeine, coffee, and appetite control: A review. International Journal of Food Sciences and Nutrition68(8), 901–912. https://doi.org/10.1080/09637486.2017.1320537

Wu, J., Ho, S. C., Zhou, C., Ling, W., Chen, W., Wang, C., & Chen, Y. (2009). Coffee consumption and risk of coronary heart diseases: A meta-analysis of 21 prospective cohort studies. International Journal of Cardiology137(3), 216–225. https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2008.06.051

Oceń artykuł
5.0
Głos oddany
4 opinie, ocena: 5.0
Nina Wawryszuk - Tekst

Redaktorka Natu.Care

Nina Wawryszuk specjalizuje się w suplementacji sportowej, treningu siłowym i psychosomatyce. Na co dzień, oprócz pisania artykułów dla Natu.Care, jako trenerka personalna pomaga sportowcom poprawić ich wyniki poprzez trening, dietę i suplementację.

Ilona Krzak - Recenzja

Magister farmacji

Zweryfikowane przez eksperta

Ilona Krzak uzyskała stopień magistra farmacji na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Odbywała praktykę w aptece szpitalnej i przemyśle farmaceutycznym. Aktualnie pracuje w zawodzie, a także prowadzi edukacyjny profil na Instagramie: @pani_z_apteki

Bartłomiej Turczyński - Redakcja

Redaktor naczelny

Bartłomiej Turczyński jest redaktorem naczelnym Natu.Care. Odpowiada za jakość treści tworzonych m.in. w serwisie Natu.Care i dba o to, żeby wszystkie artykuły były oparte na rzetelnych badaniach naukowych i konsultowane ze specjalistami z branży.

Ludwik Jelonek - Fact-checking

Redaktor Natu.Care

Ludwik Jelonek jest autorem ponad 2500 tekstów opublikowanych na wiodących portalach. Jego treści trafiły do takich serwisów jak Ostrovit czy Kobieta Onet. W Natu.Care Ludwik edukuje ludzi w najważniejszej dziedzinie życia – zdrowiu.

Młode, piękne kobiety z dobrą kondycją skóry.
Zadbaj o zdrowy organizm

Spróbuj wysokiej jakości suplementów Natu.Care

Zobacz produkty